KURS ISHI

KIRISH Moddiy dinamika va nuqta dinamikasining umumiy teoremalari mexanikaning asosiy bo‘limlaridan biri bo‘lib, jismlarning harakatini ularga ta’sir etuvchi kuchlar bilan birgalikda o‘rganadi. Ushbu soha nafaqat nazariy fizika va muhandislikda, balki kundalik hayotimizdagi ko‘plab texnologik yechimlarda ham fundamental ahamiyatga ega. Masalan, 2023-yilda global kosmik sanoatning umumiy qiymati 546 milliard dollardan oshdi, bu sohadagi har bir raketa uchirish yoki sun’iy yo‘ldosh harakati moddiy nuqta dinamikasi tamoyillariga asoslanadi [1]. O‘zbekistonda esa, Prezidentning 2021-yildagi PQ-5284-sonli "Raqamli O‘zbekiston – 2030" strategiyasiga muvofiq, yuqori texnologiyali ishlab chiqarish va innovatsion mahsulotlar yaratishga katta e’tibor qaratilmoqda [2]. Bu jarayonlarda aniq hisob-kitoblar va ob’ektlarning harakatini modellashtirish zarurati ortib bormoqda, bu esa moddiy dinamika asoslarini chuqur o‘rganishni taqozo etadi. Ayniqsa, avtomobilsozlik, aviatsiya va robototexnika kabi sohalarda mexanik tizimlarning samaradorligini oshirish va xavfsizligini ta’minlashda ushbu bilimlar hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Ushbu tadqiqot mavzusi bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki texnologik rivojlanishning jadallashuvi murakkab mexanik tizimlarni loyihalash va optimallashtirish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Hozirgi kunda dronlar, avtonom transport vositalari va kosmik apparatlar kabi texnologiyalar keng tarqalmoqda, ularning harakatini aniq nazorat qilish va bashorat qilish uchun moddiy nuqta dinamikasining chuqur tushunchasi talab etiladi. Biroq, bu tizimlarning loyihalashtirishida tez-tez uchraydigan muammolar, masalan, notekis harakat sharoitida tizim barqarorligini ta’minlash, turli tashqi kuchlar ta’sirida optimal traektoriyani hisoblash va energiya samaradorligini oshirish masalalari hali ham to‘liq hal etilmagan. Shuningdek, murakkab tizimlardagi impuls, impuls momenti, ish va energiya kabi umumiy teoremalarni amaliy masalalarga tatbiq etishda ba’zi nazariy va metodologik bo‘shliqlar mavjud bo‘lib, bu ularning samarali ishlashini cheklashi mumkin. Kurs ishi ushbu bo‘shliqlarni aniqlash va ularni bartaraf etishga qaratilgan bo‘lib, zamonaviy texnologik ehtiyojlarga javob beradigan amaliy yechimlarni taklif etadi. Moddiy nuqta dinamikasi sohasidagi tadqiqotlar uzoq tarixga ega va ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Isaak Nyuton (1687) o‘zining " ...