KURS ISHI

KIRISH Kurs ishining dolzarbligi va zarurati bugungi kunda raqamlashtirish jarayonlari jadal rivojlanayotgan bir sharoitda yanada ortib bormoqda. Jahon miqyosida monitoring va diagnostika tizimlari bozorining hajmi 2023-yilda 45 milliard AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lib, 2028-yilga qadar yillik o‘rtacha 12.5% o‘sish sur’ati bilan 81 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [1]. Bu o‘sish, asosan, ishlab chiqarish, energetika, sog‘liqni saqlash va transport kabi sohalarda operatsion samaradorlikni oshirish, avariya holatlarini kamaytirish va resurslardan oqilona foydalanish zarurati bilan bog‘liqdir. O‘zbekiston Respublikasida ham sanoat ishlab chiqarishining umumiy hajmi 2023-yilda 687 trillion so‘mni tashkil etgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich 2022-yilga nisbatan 5.6% o‘sishni ko‘rsatgan [2]. Shu bilan birga, yirik sanoat korxonalarida avtomatlashtirish darajasi oshib borayotgani sababli, murakkab tizimlarni boshqarishda real vaqt rejimida monitoring va diagnostika qilishga bo‘lgan ehtiyoj tobora kuchayib bormoqda. Masalan, energetika tizimlarida avariyalar oqibatida yuzaga keladigan iqtisodiy yo‘qotishlar har yili o‘rtacha 300 milliard so‘mdan ortiqni tashkil etadi [3], bu esa bunday yo‘qotishlarning oldini olish uchun samarali monitoring va diagnostika mexanizmlarini joriy etishning muhimligini ko‘rsatadi. Bugungi kunda monitoring va diagnostika tizimlari nafaqat nosozliklarni aniqlash, balki ularning oldini olish, tizimlarning uzoq muddatli barqaror ishlashini ta’minlash va optimallashtirishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. O‘zbekiston sharoitida, ayniqsa, ishlab chiqarish korxonalarining modernizatsiya qilinishi, raqamli iqtisodiyotga o‘tish jarayonlari va yuqori texnologik tarmoqlarning rivojlanishi bilan bog‘liq holda, bu masalaning dolzarbligi oshib bormoqda. Ko‘plab korxonalarda mavjud uskunalar va jarayonlarni kuzatish uchun eskirgan yoki yetarli darajada avtomatlashtirilmagan tizimlardan foydalanish xato darajasini oshirib, ishlab chiqarish samaradorligini pasaytirmoqda. Masalan, O‘zbekistonning ishlab chiqarish sektorida rejalashtirilmagan uskunalar ishdan chiqishi natijasida yuzaga keladigan yo‘qotishlar umumiy operatsion xarajatlarning o‘rtacha 15-20% ini tashkil etishi mumkin [5]. Shu bois, zamonaviy axborot texnologiyalari, jumladan, sun’iy intellekt va mashinani o‘rganish algoritmlariga asoslangan samarali monitoring va diagnostika tizimlarini ...