KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda bevosita xorijiy investitsiyalarning yalpi hajmi 9,8 milliard dollarni tashkil etgan bo'lib, bu so'nggi besh yildagi eng yuqori ko'rsatkichdir [1]. Bu investitsiyalarning muhim qismi mulkchilik munosabatlari va mulk huquqining mustahkam kafolatlari mavjud bo'lgan sohalarga yo'naltirilgan [2]. Xususan, sanoat ishlab chiqarishida xususiy mulk ulushi 92,3% ga yetgan [3], qishloq xo'jaligida esa xususiy mulkdorlarning hissasi 99,5% ni tashkil etadi [4]. Ushbu raqamlar mulk huquqining milliy iqtisodiyotdagi fundamental rolini yaqqol ko'rsatadi, chunki xususiy mulk bozor iqtisodiyotining asosiy harakatlantiruvchi kuchidir. Xalqaro miqyosda, 2022-yilda global mulk bozorining umumiy hajmi 3,6 trillion dollardan oshgan [5], bu esa mulk huquqining nafaqat milliy, balki global miqyosdagi iqtisodiy barqarorlik va o'sishdagi strategik ahamiyatini tasdiqlaydi. Mulk huquqining bozor iqtisodiyotidagi ahamiyati nafaqat mavjud iqtisodiy jarayonlarni barqarorlashtirish, balki yangi investitsiyalarni jalb qilish va iqtisodiy o'sishni rag'batlantirish uchun ham muhimdir. Hozirgi kunda O'zbekistonning investitsion jozibadorligini yanada oshirish, tadbirkorlik faoliyatini qo'llab-quvvatlash va innovatsion rivojlanishni ta'minlashda mulk huquqini ta'minlashning huquqiy va iqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirish dolzarb vazifa hisoblanadi. Xususan, mulk huquqiga daxlsizlik kafolatlarini kuchaytirish, mulkiy nizolarni hal qilish tizimini modernizatsiya qilish va erkin bozor munosabatlarini rivojlantirish uchun shaffof va adolatli muhit yaratish kabi muammolar hali to'liq hal etilmagan. Ushbu muammolar yechimi mamlakatning barqaror iqtisodiy o'sishini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Mulk huquqining iqtisodiy o'sish va bozor munosabatlaridagi roli masalasi jahon iqtisodiyot nazariyasida keng o'rganilgan. Douglas North (1990) o'zining "Institutions, Institutional Change and Economic Performance" asarida mulk huquqi institutlari iqtisodiy o'sishning asosiy omili ekanligini isbotlagan [6]. Ronald Coase (1960) "The Problem of Social Cost" nomli maqolasida mulk huquqining aniqligi tranzaksiya xarajatlarini kamaytirish va resurslarni samarali taqsimlashda muhim rol o'ynashini ko'rsatgan [7]. Hernando de Soto (2000) "The Mystery of Capital" kitobida rivojlanayotgan mamlakatlarda norasmiy mulkchilikning iqtisodiy rivojlanishga to'sqinlik qilishini va mulk ...