KURS ISHI

KIRISH Namudlar nazariyasi va Shashmaqomda namudlar masalasi maqom asoslari fanining eng murakkab, ammo fundamental jihatlaridan biri hisoblanadi. O'zbekistonning boy musiqiy merosi, xususan, Shashmaqom, madaniy boyligimizning ajralmas qismidir. 2023-yilda O'zbekistonda madaniyat va san'at sohasi umumiy davlat byudjetining 1.5% ini, ya'ni qariyb 3 trillion so'mni tashkil etgan bo'lib [1], bu sohada ilmiy tadqiqotlar va kadrlar tayyorlashga alohida e'tibor qaratilayotganini ko'rsatadi. Jumladan, maqom san'atiga oid ilmiy ishlar soni so'nggi besh yilda 25% ga oshgan [2]. Namudlarning maqom tizimidagi o'rni va funksiyasini chuqur anglash, Shashmaqom ijrochilik an'analarini saqlash va rivojlantirish uchun asosiy omillardan biridir. Ushbu mavzu bo'yicha olib borilgan tadqiqotlar, maqom san'atining xalqaro miqyosda targ'ib qilinishiga va uning didaktik ahamiyatini oshirishga xizmat qiladi. Namudlar nazariyasini chuqur o'rganish orqali maqom san'atining ichki mantiqini, estetik va falsafiy asoslarini anglash mumkin, bu esa ijrochi va tinglovchi o'rtasida chuqurroq aloqa o'rnatishga yordam beradi. Bugungi kunda maqom san'atining kelajak avlodlarga yetkazilishi va uning universal qadriyat sifatida tan olinishi muammosi dolzarb bo'lib turibdi. Namudlar, ayniqsa, Shashmaqom tarkibidagi murakkab va nozik musiqiy bo'laklar sifatida, ijro etish va tahlil qilish jarayonida ko'pincha yetarli darajada e'tiborga olinmaydi. Bu esa maqomning o'ziga xos intonatsion tafakkurini anglashda qiyinchiliklar tug'diradi. Maqom san'ati pedagogikasida namudlarni o'qitish metodologiyasi va ularni amaliyotda qo'llash bo'yicha izchil yondashuv yetishmasligi ham mavjud muammolardan biridir. Shu sababli, namudlar nazariyasini ilmiy asosda tadqiq qilish, ularning Shashmaqomdagi o'rnini tahlil etish, shuningdek, ularni o'rganish va targ'ib qilish bo'yicha samarali strategiyalar ishlab chiqish zarurati paydo bo'ladi. Ushbu muammolarni hal etish maqom san'atining barqaror rivojlanishini ta'minlash va uning noyob xususiyatlarini saqlab qolish uchun muhimdir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turlicha bo'lib, bir qator muhim tadqiqotlar olib borilgan. Xususan, Janubiy va G'arbiy Osiyo mintaqalaridagi modal tizimlar bo'yicha amerikalik etnomusiqolog Jon Baily (1979) o'zining "The Science of Raga" asarida Hind klassik musiqasidagi raga (modal tuzilma) tushunchasini chuqur ...