KURS ISHI

KIRISH O‘n ikki maqom tizimi Sharq klassik musiqasining noyob va boy merosi bo‘lib, asrlar davomida shakllangan murakkab nazariy va amaliy bilimlar majmuidir. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning "Maqom san’atini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi PQ-3739-sonli Qarorida (2018 yil 17-noyabr) maqom san’atini asrab-avaylash va targ‘ib qilishning dolzarbligi alohida ta’kidlangan bo‘lib, bu madaniy qadriyatlarni o‘rganish va kelgusi avlodlarga yetkazish zarurligini ko‘rsatadi. So‘nggi besh yilda O‘zbekistonda maqom san’ati bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar soni 30% ga oshgan [1], bu sohaning olimlar va mutaxassislar diqqat markazida ekanligidan dalolat beradi. Biroq, O‘n ikki maqom tizimining tarixiy asoslari, uning nazariy tushunchalari va amaliy ijrochilik an’analarining chuqur, kompleks tahlili hali to‘liq o‘rganilmagan. Jahon miqyosida esa, Sharq musiqashunosligi bo‘yicha har yili o‘rtacha 200 ga yaqin ilmiy maqola va tadqiqotlar chop etiladi [2], ammo ularning faqatgina 10-15%i Markaziy Osiyo maqom san’atiga bag‘ishlangan bo‘lib, bu yo‘nalishdagi tadqiqotlarning yetishmasligini ko‘rsatadi. Mazkur mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki globallashuv va madaniy integratsiya sharoitida milliy musiqa merosini saqlash va rivojlantirish muhim strategik vazifaga aylangan. O‘n ikki maqom tizimining tarixiy ildizlarini tushunish, uning shakllanishi va evolyutsiyasi jarayonlarini chuqur o‘rganish maqom san’atining kelajagini belgilashda asosiy rol o‘ynaydi. Bugungi kunda maqom ijrochiligi va nazariyotida yuzaga kelayotgan ayrim muammolar, masalan, an’anaviy ijro uslublarining asta-sekin yo‘qolib borishi, yosh ijrochilarning maqom nazariyasini chuqur o‘zlashtira olmasligi kabi holatlar kuzatilmoqda [3]. Shuningdek, O‘n ikki maqom tizimining turli mintaqalarda rivojlanish xususiyatlarini qiyosiy tahlil qilish va uning o‘ziga xosligini belgilash masalasi ham yetarlicha hal etilmagan. Ushbu kurs ishi O‘n ikki maqom tizimining tarixiy asoslarini ilmiy jihatdan tahlil qilish orqali ushbu bo‘shliqlarni to‘ldirishga, uning nazariy-metodologik va amaliy jihatdan o‘rganilishiga hissa qo‘shadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy miqyosda turli olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Jahon miqyosida O‘n ikki maqom tizimini o‘rganishga bag‘ishlangan fundamental ishlar mavjud. Masalan, J. During (1984) o‘z tadqiqotlarida Sharq ...