KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsulotining qishloq xo‘jaligidagi ulushi 24.1%ni tashkil etgan bo‘lib, bu deyarli chorak qismni anglatadi va shu bilan birga, ko‘plab qishloq joylarida aholining daromad manbai asosan dehqonchilik va chorvachilikka asoslangan natural xo‘jalik elementlarini saqlab qolmoqda [1]. Shu bilan birga, O‘zbekistonning tashqi savdo aylanmasida tovar eksportining hajmi 2023-yilda 24.5 milliard dollarni tashkil etdi, import esa 38.6 milliard dollarga yetib, tovar xo‘jaligining mamlakat iqtisodiyotidagi tobora ortib borayotgan rolini yaqqol ko‘rsatib bermoqda [2]. Bu ko‘rsatkichlar iqtisodiy taraqqiyotning ikki xil qutbini – an’anaviy natural xo‘jalikdan bozor munosabatlariga asoslangan tovar xo‘jaligiga o‘tish jarayonining murakkab va ko‘p qirrali ekanligini ta’kidlaydi. Global miqyosda esa, jahon tovar aylanmasi 2023-yilda taxminan 28 trillion dollarni tashkil etgan [3], bu esa natural xo‘jalikning bugungi kunda faqat rivojlanayotgan mamlakatlarning ayrim hududlarida saqlanib qolganligini ko‘rsatadi, aksariyat iqtisodiyotlar tovar munosabatlariga o‘tgan. Bugungi kunda, O‘zbekiston iqtisodiyotida natural va tovar xo‘jaligi o‘rtasidagi o‘ziga xos muvozanat va uning transformatsiyasi jarayonlari chuqur o‘rganishni talab qiladi. Qishloq joylarida aholining yashash tarzi va iqtisodiy faoliyatida natural xo‘jalikning ayrim elementlari hanuzgacha mavjud bo‘lib, bu, bir tomondan, barqarorlikni ta’minlasa, ikkinchi tomondan, bozor iqtisodiyoti talablariga moslashishda qator cheklovlarni yuzaga keltiradi. Masalan, kichik dehqon xo‘jaliklarida mahsulotning katta qismi shaxsiy iste’mol uchun yetishtirilishi, ularning bozorga kirish imkoniyatlarini cheklaydi va iqtisodiy o‘sish sur’atlarini sekinlashtirishi mumkin [5]. Bu holat, ayniqsa, qishloq joylarida kambag‘allikni qisqartirish, aholi daromadlarini oshirish va oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash borasidagi davlat siyosatini amalga oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi [6]. Shuningdek, natural xo‘jalikdan tovar xo‘jaligiga o‘tish jarayonida infratuzilma (yo‘llar, saqlash omborlari, transport logistikasi) yetishmasligi, moliyaviy resurslarga cheklangan kirish va bozor ma’lumotlari yetishmasligi kabi muammolar hal etilmagan holda qolmoqda, bu esa ushbu tadqiqotning dolzarbligini yanada oshiradi. Mavzuning o‘rganilganlik ...