KURS ISHI

KIRISH So‘nggi yillarda dunyo miqyosida kiberxavfsizlik tahdidlarining keskin ortishi nazorat qilinadigan hududlarda xavfsizlikni ta’minlashga qaratilgan innovatsion yechimlarga bo‘lgan ehtiyojni oshirdi. Global kiberxavfsizlik bozori hajmi 2023-yilda 173.5 milliard AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lsa, 2028-yilga borib bu ko‘rsatkich 298.5 milliard AQSH dollariga yetishi kutilmoqda va yillik o‘rtacha o‘sish sur’ati (CAGR) 11.5% ni tashkil etadi [1]. O‘zbekistonda esa raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish va kiberxavfsizlikni mustahkamlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakatimizda kiberjinoyatlar soni 2022-yilga nisbatan 35% ga oshgan [2]. Bu ko‘rsatkichlar nazorat qilinadigan hududlarda, jumladan, strategik ob’ektlar, sanoat korxonalari, davlat muassasalari va hatto shaxsiy binolarda ham an’anaviy xavfsizlik tizimlarining zamonaviy kiber tahdidlarga qarshi yetarli emasligini ko‘rsatadi. Zamonaviy nazorat qilinadigan hududlar ko‘pincha IoT qurilmalar, avtomatlashtirish tizimlari va bulutli xizmatlardan foydalanadi, bu esa ularni kiberhujumlar uchun yanada zaif qiladi. Shunday sharoitda, mazkur kurs ishi doirasida ishlab chiqiladigan dasturiy ta’minot aynan shu turdagi ob’ektlarning xavfsizligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi va ularga tahdidlarni oldindan aniqlash, ularga qarshi kurashish va oqibatlarini kamaytirishda yordam beradi. Mazkur mavzuning dolzarbligi hozirgi raqamli transformatsiya davrida tobora ortib borayotgan kiber tahdidlar va ularning nazorat qilinadigan hududlarning jismoniy xavfsizligiga bevosita ta’siri bilan bog‘liq. Mavjud an’anaviy xavfsizlik tizimlari, masalan, video kuzatuv, kirishni boshqarish va signalizatsiya tizimlari ko‘pincha mustaqil ravishda ishlaydi va kiberxavfsizlik protokollari bilan integratsiyalanmagan. Bu esa kiberhujumlar orqali ushbu tizimlarni o‘chirish, manipulyatsiya qilish yoki ularning ma’lumotlariga noqonuniy kirish imkoniyatini yaratadi. Masalan, energiya tizimlari, aeroportlar yoki yirik zavodlar kabi muhim infratuzilma ob’ektlariga kiberhujumlar nafaqat moliyaviy yo‘qotishlarga, balki inson hayotiga xavf tug‘diruvchi va milliy xavfsizlikka tahdid soluvchi global oqibatlarga olib kelishi mumkin. Shu sababli, IoT, sun’iy intellekt (SI) va mashinani o‘rganish (MO‘) texnol ...