KURS ISHI

KIRISH Jahon neft va gaz bozorining 2023 yildagi hajmi 4,5 trillion AQSH dollarini tashkil etgan bo'lib, ushbu ko'rsatkich 2030 yilga borib 6,7 trillion AQSH dollariga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu esa neft mahsulotlariga bo'lgan talabning barqaror o'sishini va shu bilan birga, neftni qayta ishlash jarayonlarining samaradorligini oshirish zaruratini ko'rsatadi. O'zbekistonda esa neft qazib olish va qayta ishlash sanoati mamlakat iqtisodiyotining muhim tarmoqlaridan biri hisoblanadi. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 28 yanvardagi "2022-2026 yillarga mo'ljallangan Yangi O'zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to'g'risida"gi PF-60-sonli Farmonida neft va gaz sanoatida modernizatsiya va raqamlashtirishni jadallashtirish, energiya samaradorligini oshirish muhim ustuvor vazifa sifatida belgilangan [2]. Ushbu strategiya doirasida 2022 yilda O'zbekistonda neftni qayta ishlash hajmi 1,9 million tonnaga yetgan bo'lib, bu 2021 yilga nisbatan 8% o'sishni tashkil etgan [3]. Xususan, neftni stabillash jarayonining avtomatlashtirilishi xom neftni tashish, saqlash va keyingi qayta ishlash jarayonlarida yuqoridagi ko'rsatkichlarni optimallashtirish, mahsulot sifatini yaxshilash hamda ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish imkonini beradi. Neftni stabillash jarayonining avtomatlashtirilishi nafaqat iqtisodiy samaradorlikni oshirish, balki atrof-muhitga ta'sirni kamaytirish va ishlab chiqarish xavfsizligini ta'minlash nuqtai nazaridan ham dolzarb hisoblanadi. Bugungi kunda ko'plab korxonalarda ushbu jarayon qisman avtomatlashtirilgan bo'lsa-da, avtomatlashtirishning to'liq integratsiyalashgan, raqamli egizak texnologiyalariga asoslangan yechimlarining joriy etilishi hali to'liq o'zlashtirilmagan. Mavjud avtomatlashtirish tizimlari ko'pincha jarayon parametrlarini real vaqt rejimida optimal nazorat qilishda, energetika resurslarini tejashda va inson omili ta'sirini minimallashtirishda yetarli darajada samarali emas. Bu esa neft tarkibidagi yengil uglevodorodlarning uchuvchanlik darajasini kamaytirish, bug'lanish bosimini pasaytirish orqali mahsulot yo'qotishlarini kamaytirish va neftning transportga yaroqliligini oshirishda muayyan muammolarni keltirib chiqaradi. Ushbu muammolar sababli ishlab chiqarish xarajatlari ortishi, mahsulot sifati past bo'lishi va atrof-muhitga zararli chiqindilar miqdori oshishi kabi salbiy oqibatlar kuzatilishi mumkin. Mav ...