KURS ISHI

KIRISH Nominal va real yalpi milliy mahsulot (YaIM) tushunchalari iqtisodiy tahlilning markaziy kategoriyalaridan bo'lib, mamlakat iqtisodiyoti salomatligi va rivojlanish sur'atlarini baholashda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. O'zbekistonning so'nggi yillarda erishgan iqtisodiy yutuqlari, jumladan 2023-yilda YaIMning 6% ga o'sishi [1] va 2024-yilning birinchi choragida aholi jon boshiga YaIMning 1,380 AQSh dollariga yetishi [2], makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlash va aholi turmush darajasini oshirish bo'yicha olib borilayotgan islohotlarning samaradorligini ko'rsatadi. Shu bilan birga, iqtisodiyotda kuzatilayotgan inflyatsion bosim, 2023-yil oxirida yillik inflyatsiya darajasining 8.7% ni tashkil etishi [3] real va nominal YaIM o'rtasidagi tafovutni chuqur tahlil qilish zaruratini keltirib chiqaradi. Global miqyosda 2023-yilda jahon iqtisodiyoti o'sish sur'ati 3.1% ni tashkil etgan bir sharoitda [4], har bir mamlakat o'zining iqtisodiy ko'rsatkichlarini chuqur tahlil qilib, kelajakdagi iqtisodiy siyosat strategiyalarini belgilashda real ma'lumotlarga tayanishi muhimdir. Bugungi kunda nominal va real YaIM ko'rsatkichlari o'rtasidagi munosabat va ularning o'zgarish sur'atlarini chuqur o'rganish O'zbekiston iqtisodiyoti uchun alohida dolzarblikka ega. Mamlakatda inflyatsiyani jilovlash, iqtisodiy o'sishni barqarorlashtirish va aholi real daromadlarini oshirish davlat siyosatining ustuvor yo'nalishlaridan hisoblanadi. Real YaIMning o'sish sur'atlari mamlakat ishlab chiqarish quvvatining o'sishini, nominal YaIM esa narx darajasining o'zgarishini hisobga olgan holda umumiy iqtisodiy hajmni ifodalaydi. Ushbu ikki ko'rsatkich o'rtasidagi nisbat YaIM deflyatori orqali aniqlanadi va inflyatsiya darajasini baholashda muhim vosita bo'lib xizmat qiladi. Mavjud muammolardan biri, inflyatsion bosim sharoitida nominal YaIMning yuqori o'sish sur'atlari real iqtisodiy o'sishni noto'g'ri aks ettirishi, bu esa iqtisodiy siyosat qarorlarini qabul qilishda xatoliklarga olib kelishi mumkin. Shu sababli, nominal va real YaIM o'rtasidagi farqni va uning sabablarini chuqur tahlil qilish, iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash va aholi farovonligini oshirish uchun asosli tavsiyalar ishlab chiqish bugungi kunning dolzarb vazifasidir. Nominal va real yalpi milliy mahsulot masalalari jahon iqtisodiyot fanida uzoq vaqtdan beri o'rganib kelinayotgan muhim mavzulardan biridir. Jon Meyn ...