KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-2024 o‘quv yilida umumta’lim maktablari bitiruvchilarining 35% ga yaqini oliy ta’lim muassasalariga kirish imtihonlarida ona tili va adabiyot fanidan yetarli darajada ball to‘play olmaganligi qayd etildi [1]. Xususan, insho yozish bo‘yicha topshiriqlarda o‘quvchilarning 40% dan ortig‘i mantiqiy izchillik, fikrlarni tizimli bayon etish va grammatik xatolarsiz yozishda jiddiy qiyinchiliklarga duch kelgan [2]. Bu ko‘rsatkichlar ona tili darslarida insho yozishga o‘rgatish metodikasini takomillashtirish zaruriyatini yaqqol ko‘rsatmoqda. Global miqyosda esa, UNESCOning 2022-yilgi hisobotiga ko‘ra, yozma nutqni rivojlantirishga qaratilgan innovatsion ta’lim dasturlari joriy etilgan mamlakatlarda o‘quvchilarning umumiy akademik ko‘rsatkichlari o‘rtacha 12-18% ga oshgan [3]. Xalqaro PISA tadqiqotlarida ham yozma savodxonlikni baholashga alohida e’tibor qaratilishi, bu yo‘nalishdagi samarali metodikalarni izlash naqadar dolzarb ekanligidan dalolat beradi [4]. Bugungi kunda ta’lim tizimida kompetentlik yondashuvini joriy etishga qaratilgan islohotlar doirasida o‘quvchilarning nafaqat bilimlarni o‘zlashtirishi, balki ularni amaliyotda qo‘llay olishi ham muhim ahamiyat kasb etmoqda [5]. Insho yozish, ayniqsa, o‘quvchining tanqidiy fikrlash, tahlil qilish, mantiqiy xulosalar chiqarish va o‘z fikrini og‘zaki hamda yozma ravishda ixcham va tushunarli bayon etish qobiliyatini rivojlantiruvchi asosiy vositalardan biridir. Biroq, mavjud o‘quv dasturlarida insho yozishga tayyorgarlik ko‘rish metodikasi ko‘pincha an’anaviy usullarga asoslangan bo‘lib, o‘quvchilarning ijodiy salohiyatini to‘liq namoyon etishga imkon bermayapti [6]. Zamonaviy axborot texnologiyalari va interfaol metodlardan samarali foydalanish, insho darslarini yanada qiziqarli va samarali tashkil etish, shuningdek, o‘quvchilarning yozma nutq savodxonligini oshirish bo‘yicha tizimli yondashuvlarning yetishmasligi bugungi kunda hal etilishi lozim bo‘lgan asosiy muammolardan hisoblanadi. Ona tili darslarida insho yozishga o‘rgatish metodikasi masalasi jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, L.S. Vygotskiy (1978) o‘zining "Rivojlanish zonasi" nazariyasida o‘quvchilarga insho yozishda o‘qituvchi yordami va mustaqil ishlash o‘rtasidagi muvozanatni topish muhimligini ta’kidlagan, bu esa kognitiv rivojlanish uchun optimal sharoit yaratadi [7]. D. Kolb (1984) o ...