KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-yil holatiga koʻra, maktabgacha taʼlim muassasalariga qamrov 74% ga yetgan boʻlib, bu koʻrsatkich 2017-yildagi 27,7% ga nisbatan qariyb uch barobar oshganligini koʻrsatadi [1]. Ushbu keskin oʻsish, oʻquvchilarni maktabga tayyorlash, xususan, savod oʻrgatishga tayyorgarlik davrida nutq oʻstirishning ahamiyatini yanada oshiradi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bolalar jamgʻarmasi (UNICEF) maʼlumotlariga koʻra, erta bolalik davrida sifatli taʼlim-tarbiya olish, bolalarning kognitiv rivojlanishi va keyingi oʻqish samaradorligini 20% gacha oshirishi mumkin [2]. Shu bilan birga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 26-martdagi "Maʼnaviy-maʼrifiy ishlarni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida"gi PQ-5040-sonli Qarorida umumtaʼlim maktablarida oʻqitish sifatini oshirish, shu jumladan, bolalarda savod oʻrgatishga tayyorlov davrida nutq oʻstirishga alohida eʼtibor qaratish zarurati belgilangan [3]. Bu holat, ona tili darslarida "Alifbe"gacha boʻlgan davrda nutq oʻstirishga qaratilgan innovatsion yondashuvlarni ishlab chiqish va joriy etishga boʻlgan ehtiyojni yuzaga keltiradi. Bugungi kunda taʼlim tizimida oʻquvchilarni savod oʻrgatishga tayyorlash davrida nutq oʻstirish masalasi dolzarbligini saqlab qolmoqda, chunki yetarli darajada rivojlanmagan nutq bolalarning keyingi oʻqish va yozish koʻnikmalarini egallashida jiddiy toʻsiqlarni yuzaga keltirishi mumkin. Oʻzbekistonda olib borilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, maktabga chiqqan bolalarning qariyb 30% ida fonematik eshitish, lugʻat boyligi va bogʻlanishli nutq rivojlanishida turli darajadagi kamchiliklar kuzatiladi [4]. Bu esa oʻqish va yozishni oʻrganish jarayonini sekinlashtiradi va oʻquvchilarning umumiy akademik oʻzlashtirishiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. Mavjud metodik qoʻllanmalar va dasturlar nutq oʻstirishning barcha jihatlarini qamrab olmagani, amaliy mashgʻulotlar uchun yetarli resurslar mavjud emasligi va pedagoglar uchun zamonaviy innovatsion texnologiyalardan foydalanish boʻyicha bilim va koʻnikmalarning yetishmasligi mazkur muammoni yanada chuqurlashtiradi. Shu sababli, savod oʻrgatishga tayyorlov davrida nutq oʻstirishning samarali mexanizmlarini ilmiy asoslab berish va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish zarurati tugʻiladi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi boʻyicha jahon miqyosida koʻplab tadqiqotlar olib borilgan. Lev Vygotskiy (1978) oʻzi ...