KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda maktabgacha taʼlim tizimining rivojlanishi soʻnggi yillarda sezilarli darajada ustuvor yoʻnalishga aylandi, bu borada hukumat darajasida qator islohotlar amalga oshirilmoqda. Xususan, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 24-avgustdagi "Maktabgacha taʼlim sohasida davlat-xususiy sheriklikni yanada rivojlantirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida"gi PQ-357-sonli qarori [1] va 2023-yil 11-sentabrdagi "2023-2024-oʻquv yilida umumtaʼlim muassasalarida boshlangʻich sinf oʻquvchilarini savodga tayyorlash tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida"gi PQ-303-sonli qarori [2] bu sohadagi eʼtiborni yaqqol koʻrsatadi. Ushbu hujjatlarda belgilangan vazifalardan kelib chiqib, maktabgacha taʼlim muassasalarida erta yoshdagi bolalarni savod oʻrgatishga tayyorlash va nutqini rivojlantirish masalasi ustuvor ahamiyat kasb etmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi maʼlumotlariga koʻra, 2023-yil holatiga koʻra, respublikadagi maktabgacha yoshdagi bolalarning maktabga tayyorlik darajasi 90% dan oshgan boʻlsa-da, ularning savod oʻrgatishga tayyorlov davrida nutq rivojlanishi bilan bogʻliq ayrim jihatlarda kamchiliklar kuzatilmoqda [3]. Xalqaro baholashlarda (masalan, PISA) Oʻzbekistonlik oʻquvchilarning oʻqish savodxonligi boʻyicha natijalarini oshirish uchun nutqiy koʻnikmalarni maktabgacha yoshdan boshlab tizimli shakllantirish zarurati taʼkidlanadi [4]. Mazkur tadqiqot mavzusi, yaʼni oʻquvchilarni savod oʻrgatishga tayyorlov davrida nutq oʻstirishning ahamiyati zamonaviy taʼlim talablarining oʻzgarishi bilan tobora ortib bormoqda. Birinchidan, raqamli texnologiyalar asrida bolalarda jonli nutq va muloqot koʻnikmalarining zaiflashuvi global muammoga aylangan. Ikkinchidan, erta yoshda shakllangan boy va toʻgʻri nutq bolaning kognitiv rivojlanishi, ijtimoiy moslashuvi va kelajakdagi oʻzlashtirish qobiliyatiga bevosita taʼsir koʻrsatadi [5]. Shuningdek, savod oʻrgatishga tayyorlov davri bolada fonematik eshitish, lugʻat boyligini oshirish, grammatik toʻgʻri nutqni shakllantirish va bogʻlanishli nutqni rivojlantirish uchun eng qulay davr hisoblanadi. Ushbu davrda yuzaga keladigan nutqiy kamchiliklar keyinchalik Alifbe davrida oʻqish va yozishni oʻzlashtirishda jiddiy toʻsiqlarni yuzaga keltirishi mumkin, bu esa akademik muvaffaqiyatsizlikka olib kelishi ehtimoli yuqori [6]. Shu sababli, savod ...