KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimini tubdan isloh qilish jarayonlari, jumladan, 2022-yilda qabul qilingan "O‘zbekiston – 2030" strategiyasiga muvofiq, yoshlarning zamonaviy bilimlarni mustaqil egallash ko‘nikmalarini shakllantirish ustuvor yo‘nalishlardan biridir [1]. So‘nggi besh yilda O‘zbekistonda mustaqil ta’lim uchun raqamli resurslarga sarmoyalar hajmi yillik o‘rtacha 20-25% ga o‘sib, 2023-yilda 50 million AQSh dollaridan oshdi [2]. Xususan, O‘zbekiston umumta’lim maktablarida o‘quvchilarning umumiy o‘quv yukining kamida 25-30% ini mustaqil ta’lim tashkil etishi belgilab qo‘yilgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich rivojlangan mamlakatlardagi 40-50% lik me’yordan ancha past hisoblanadi [3]. Mazkur raqamli resurslar va o‘quv yukidagi o‘zgarishlar o‘quvchilarning faol va mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirishga qaratilgan bo‘lsa-da, ularni tashkil etishda pedagogik texnologiyalardan samarali foydalanish darajasi bo‘yicha tizimli yondashuv yetarli emas [4]. Bugungi kunda ta’lim jarayonida faoliyatga yo‘naltirilgan yondashuvlarning ustuvorligi, ayniqsa, o‘quvchilarning o‘zlashtirish jarayonida shaxsiy mas’uliyatini oshirishga bo‘lgan ehtiyoj ushbu mavzuning dolzarbligini yanada oshiradi. Mustaqil ta’limning sifati va samaradorligi ko‘pincha an’anaviy ta’lim usullari bilan cheklanib qolayotganligi sababli, zamonaviy pedagogik texnologiyalarni joriy etish orqali bu muammoni hal etish zarurati paydo bo‘lmoqda [5]. O‘quvchilarda tanqidiy fikrlash, muammoni hal qilish va ijodiy yondashuv ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun shunchaki ma’lumot berish emas, balki ularni mustaqil izlanishga undovchi, interaktiv va moslashuvchan ta’lim muhitini yaratish zarur. Ushbu tadqiqot aynan shu bo‘shliqni to‘ldirishga, ya’ni mustaqil ta’limni tashkil etishda pedagogik texnologiyalarning nazariy asoslarini tahlil qilish va ularni amaliyotga joriy etish bo‘yicha samarali mexanizmlarni ishlab chiqishga qaratilgan. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi tahlili shuni ko‘rsatadiki, jahon miqyosida mustaqil ta’lim va pedagogik texnologiyalar o‘rtasidagi bog‘liqlik chuqur o‘rganilgan. Masalan, J. Bruner (1966) kognitiv nazariya asosida o‘quvchining bilimlarni mustaqil ravishda kashf etishi va tuzilishi muhimligini ta’kidlab, ta’lim jarayonida faol ishtirok etish g‘oyasini ilgari surgan [6]. D. Ausubel (1968) esa bilimlarni mazmunli o‘zlashtirish nazariyasini ishlab chiqqan bo‘ ...