KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotlariga koʻra, umumiy oʻrta ta’lim maktablari oʻquvchilarining 78%i ogʻzaki nutqida, 65%i esa yozma nutqida ma’lum darajada muammolarga duch keladi [1]. Xususan, fikrni izchil va mantiqiy bayon etish, grammatik jihatdan toʻgʻri jumlalar tuzish hamda soʻz boyligini samarali qoʻllashda kamchiliklar kuzatilmoqda. PISA (Programme for International Student Assessment) 2022-yil natijalariga koʻra, oʻzbekistonlik oʻquvchilarning oʻqish savodxonligi boʻyicha oʻrtacha balli xalqaro oʻrtachadan 50 punkt pastroq boʻlib, bu koʻrsatkich ogʻzaki va yozma nutq koʻnikmalarini rivojlantirish zaruratini koʻrsatadi [2]. Shu bilan birga, zamonaviy mehnat bozorida kommunikativ kompetensiyaga ega mutaxassislarga boʻlgan talab 80%ga oshganligi sababli [3], ta’lim tizimida oʻquvchilarning nutqiy koʻnikmalarini rivojlantirish dolzarb vazifa hisoblanadi. Ushbu mavzu, ya’ni oʻquvchilarning ogʻzaki va yozma nutqini oʻstirishda oʻquv topshiriqlarining ahamiyati, ta’lim jarayonining asosiy yoʻnalishlaridan biri boʻlib, shaxsning har tomonlama kamol topishida hal qiluvchi rol oʻynaydi. Bugungi axborotlashgan jamiyatda shaxsning oʻz fikrini aniq, tushunarli va samarali ifodalash qobiliyati nafaqat akademik muvaffaqiyat, balki keyingi hayotiy faoliyatida ham muhim ahamiyat kasb etadi [4]. Hozirgi kunda mavjud ta’lim dasturlarida nutq rivojlanishi uchun topshiriqlar yetarli darajada tizimlashtirilmaganligi, ularning samaradorligi boʻyicha amaliy tadqiqotlar cheklanganligi va xalqaro tajribalar milliy kontekstga moslashtirilmaganligi kabi muammolar ushbu tadqiqotni oʻtkazishni zarur qiladi. Bu boʻshliqni toʻldirish orqali oʻquvchilarning kommunikativ kompetensiyalarini oshirishga hissa qoʻshish mumkin. Mavzuning oʻrganilganlik darajasiga kelsak, nutq rivojlanishi va oʻquv topshiriqlari didaktikasi jahon miqyosida koʻplab olimlar tomonidan chuqur oʻrganilgan. Masalan, J. Bruner (1966) kognitiv rivojlanish nazariyasi doirasida oʻquv topshiriqlarining bilish jarayonlariga ta’sirini tahlil qilib, ta’limda faol ishtirok etishning ahamiyatini koʻrsatdi [5]. L. Vygotskiy (1978) esa ijtimoiy-madaniy rivojlanish nazariyasida nutqni rivojlantirishda oʻzaro muloqot va oʻqituvchi bilan hamkorlikda bajariladigan topshiriqlarning rolini yoritib berdi [6]. B. Bloom (1956) oʻzining taksonomiyasida ta’lim maqsadlarini ierarxik tarzda tasniflab, ...