KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 12-dekabrdagi "Raqamli O‘zbekiston – 2030" strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risidagi farmoniga muvofiq, sun'iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirishga qaratilgan harakatlar davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi [1]. Mazkur strategiya doirasida 2023-yilda sun'iy intellekt sohasi bo‘yicha amalga oshirilgan loyihalarning umumiy qiymati 100 million AQSh dollaridan oshdi va 2024-yilga kelib bu ko‘rsatkichni 150 million dollarga yetkazish rejalashtirilgan [2]. Xususan, tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) texnologiyalariga investitsiyalar hajmi so‘nggi ikki yilda 40% ga o‘sgan bo‘lib, bu asosan matnli ma’lumotlarni qayta ishlash, jumladan, Named Entity Recognition (NER) va semantik rollarni aniqlash kabi vazifalarga yo‘naltirilgan [3]. Global miqyosda esa, NLP bozori 2023-yilda 20.8 milliard AQSh dollarini tashkil etgan va 2028-yilga borib yillik o‘rtacha 25% o‘sish bilan 63.8 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [4]. Bu tendensiya mahalliy va xalqaro miqyosda til texnologiyalariga bo‘lgan talabning ortib borayotganini yaqqol ko‘rsatadi va O‘zbek tili korpusida NER hamda semantik rollarni aniqlashga qaratilgan tadqiqotlarning dolzarbligini asoslaydi. Bugungi kunda O‘zbek tilida yuqori sifatli tabiiy tilni qayta ishlash tizimlarini yaratish uchun zarur bo‘lgan tayyorlangan ma’lumotlar to‘plamlari va modellarning yetishmasligi sezilmoqda. Mavjud korpuslar odatda annotatsiyalanmagan yoki yetarli darajada annotatsiyalanmagan bo‘lib, bu Named Entity Recognition (NER) va semantik rollarni aniqlash kabi murakkab vazifalarni bajarishda jiddiy to‘siq bo‘ladi. Masalan, O‘zbek tilida shaxslar, tashkilotlar, joy nomlari, sanalar va boshqa nomli obyektlarni avtomatik aniqlash uchun Transformer asosidagi modellar juda samarali bo‘lishiga qaramay, ularni o‘qitish uchun katta hajmdagi, sifatli annotatsiyalangan korpuslar yetishmaydi [5]. Xuddi shunday, gapdagi fe'lga bog‘liq bo‘lgan ot yoki ot frazalarining semantik vazifalarini (Agent, Bemor, Manzil kabi) aniqlash – ya’ni semantik rollarni belgilash – axborotni avtomatik tushunish, savol-javob tizimlari va mashina tarjimasi uchun fundamental hisoblanadi. Biroq, O‘zbek tili uchun bu yo‘nalishdagi chuqur tadqiqotlar va amaliy yechimlar hali yetarli darajada rivojlanmagan [6]. Bu bo‘shliqlar O‘zbek tilida til texnologiyalarini rivojlantirishda se ...