KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yil yakunlari bo‘yicha raqamli iqtisodiyotning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 5,4% ga yetdi, bu 2022-yilga nisbatan 0,8 foiz punktga o‘sishni ko‘rsatadi [1]. Xususan, dasturiy ta'minot mahsulotlari eksporti hajmi 340 million AQSh dollarini tashkil etdi, bu bir yil avvalgi ko‘rsatkichdan 2,5 barobar yuqori [2]. Shuningdek, 2023-yilda "Elektron hukumat" tizimi orqali jami 24,5 millionga yaqin davlat xizmatlari ko‘rsatilgan bo‘lib, ularning 90% dan ortig‘i O‘zbek tilida taqdim etilgan [3]. Bu ko‘rsatkichlar raqamli muhitda O‘zbek tilining amaliy ahamiyati tobora ortib borayotganini, axborot texnologiyalari va raqamli xizmatlarda milliy tilning to‘liq funksional qo‘llanilishi ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning muhim omili ekanligini ko‘rsatadi [4]. Shu bilan birga, O‘zbek tilining raqamli muhitdagi o‘rnini mustahkamlash, zamonaviy texnologiyalarga integratsiyasini ta’minlash borasida qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, o‘zbek tilini sun’iy intellekt (SI) va tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) texnologiyalariga moslashtirish, sifatli korpuslar yaratish, terminologik lug‘atlarni raqamlashtirish va yangilash, shuningdek, til infratuzilmasini takomillashtirish dolzarb masalalardan hisoblanadi [5]. Mavjud raqamli platformalarda O‘zbek tilining to‘liq va sifatli qo‘llanilishi, uning huquqiy maqomini amaliyotda mustahkamlash zarurati ushbu mavzuning dolzarbligini yanada oshiradi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli jihatlardan tadqiq etilgan. Xususan, Noam Chomsky [6] generativ grammatika nazariyasi bilan tilni inson miyasining tug‘ma qobiliyati sifatida tushuntirib, tilshunoslikda chuqur tuzilma va yuzaki tuzilma tushunchalarini kiritgan. Ronald Langacker [7] esa kognitiv tilshunoslik yo‘nalishini rivojlantirib, tilning inson ongining bir qismi ekanligini va uning tuzilishi inson kognitiv jarayonlari bilan bog‘liqligini isbotlagan. Charles Fillmore [8] freym semantikasi nazariyasini ishlab chiqib, so‘zlarning ma’nolari ma’lum bir kontekstual freymlar ichida tushunilishini ta’kidlagan. John Rupert Firth [9] korpus tilshunosligining asoschilaridan biri bo‘lib, tilni matnlar to‘plami asosida statistik usullar bilan o‘rganish usullarini taklif qilgan. Christopher Manning [10] zamonaviy NLP usullarida neyron tarmoqlar va chuqur o‘rganish algoritmlarini qo‘llash orqali tilni qayta ishlash texn ...