KURS ISHI

KIRISH Bugungi global iqtisodiyotda pul-kredit siyosatining roli tobora ortib bormoqda. Jahon bozorida investitsiyalar hajmi 2023-yilda 2,5 trillion dollardan oshdi, bu esa pul oqimlarini boshqarishning muhimligini ko'rsatadi. O‘zbekistonda esa 2023-yil yakuniga ko‘ra, YaIM o‘sish sur'ati 6,2% ga yetdi, bu ko'rsatkichni yanada barqarorlashtirish va iqtisodiyotni rag‘batlantirishda pul-kredit siyosatining o‘rni beqiyosdir [1]. Mamlakat iqtisodiyotining global moliyaviy tizimdagi o‘rni kuchayib borayotgan bir paytda, iqtisodiy rivojlanishning barqaror sur'atlarini ta'minlash, inflyatsiyani nazorat qilish va investitsiyalarni jalb qilish maqsadida samarali pul-kredit siyosatini shakllantirish bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biridir. Xususan, so‘nggi yillarda O‘zbekistonda pul-kredit siyosatining liberallashtirilishi, markaziy bankning mustaqilligining oshishi va moliyaviy bozorlarni rivojlantirishga qaratilgan sa'y-harakatlar iqtisodiyotning umumiy rivojlanishiga ijobiy ta'sir ko‘rsatmoqda, biroq shu bilan birga, inflyatsion bosimni bartaraf etish va iqtisodiy o‘sishning barqarorligini ta'minlash kabi yangi muammolarni ham yuzaga keltirmoqda. Pul-kredit siyosatining nazariy va amaliy jihatlari ko‘plab dunyo olimlari tomonidan o‘rganilgan. Monetarizmning asoschilaridan biri Milton Fridman pul massasining iqtisodiy o‘zgarishlarda asosiy rol o‘ynashini ta'kidlab, uning dinamikasini nazorat qilish orqali inflyatsiyani tushirish mumkinligini isbotlagan [2]. Keynschilik maktabining yetakchi vakili Jon Meynard Keyns esa iqtisodiy tanazzul davrida davlat aralashuvini va talabni rag‘batlantirishni qo‘llab-quvvatlab, pul-kredit siyosatining iqtisodiy tiklanishdagi rolini tadqiq etgan [3]. Keyingi tadqiqotlarda, masalan, Ben Bernanke AQSh Federal rezerv tizimining inflyatsiyani nazorat qilish bo‘yicha tajribalarini o‘rganib, foiz stavkalarining iqtisodiy faollikka ta'sirini tahlil qilgan [4]. Hozirgi kunda Nensi Rowling pul-kredit siyosatining global moliyaviy tizimlar va xalqaro savdoga ta'sirini o‘rgangan bo'lib, uning tadqiqotlari valyuta kurslari va kapital oqimlarining integratsiyalashganligini ko‘rsatgan [5]. O‘zbekistonda esa, professor M.V. Kimsanov pul-kredit siyosatining milliy iqtisodiyot barqarorligiga ta'sirini o‘rganib, uning inflyatsiyaga qarshi kurashdagi rolini tadqiq etgan [6]. Shu bilan birga, professor N.Y. Abdullaev O‘zbekistonning bank tizimi ...