KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti daromadlari, asosan soliq tushumlari hisobiga, 280,6 trillion so‘mni tashkil etib, yalpi ichki mahsulotning (YAIM) 26,4%iga yetdi [1]. Bu ko‘rsatkich 2022-yilga nisbatan 18,3% o‘sishni ko‘rsatib, davlatning iqtisodiy faoliyatni tartibga solishdagi fiskal siyosatining muhim rolini tasdiqlaydi [2]. Xususan, QQS tushumlari 70 trillion so‘mdan oshib, umumiy soliq daromadlarining 25% ini tashkil etgan bo‘lsa, korporativ daromad solig‘i 55 trillion so‘mga yaqinlashib, jami tushumlarning 19,6% iga teng bo‘ldi [3]. Iqtisodiy o‘sishni qo‘llab-quvvatlash va aholi farovonligini oshirish maqsadida 2022-yildan soliq yukini kamaytirishga qaratilgan bir qator islohotlar amalga oshirilgan bo‘lib, masalan, 2023-yil 1-yanvardan QQS stavkasi 15% dan 12% ga tushirilishi biznes muhitini yaxshilash va iste’mol faolligini oshirishga xizmat qiladi [4]. Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistonda soliq yukining YAIMga nisbati 2023-yilda mintaqaviy o‘rtacha ko‘rsatkichdan past bo‘lishiga qaramay, uning samaradorligini oshirish va iqtisodiyotdagi yashirin aylanmani qisqartirish dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda [5]. Ushbu mavzu, O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar sharoitida soliq siyosatining yanada takomillashtirilishi zaruriyati bilan bevosita bog‘liq. Hozirgi kunda mamlakatimizda soliq tizimini raqamlashtirish, soliq ma’muriyatchiligini soddalashtirish va soliq yukini adolatli taqsimlash borasida muhim ishlar qilinayotgan bo‘lsa-da, iqtisodiyotning turli tarmoqlarida soliqqa tortish bazasini kengaytirish, xususan, yashirin iqtisodiyot ulushini kamaytirish, investitsiyalarni rag‘batlantirish hamda eksport salohiyatini oshirish uchun qulay soliq muhitini yaratish masalalari to‘liq hal etilmagan. Shuningdek, soliq imtiyozlarining samaradorligini baholash, ularni maqsadli yo‘naltirish mexanizmlarini takomillashtirish hamda aholi daromadlari va tadbirkorlik subyektlarining faoliyatiga soliq siyosatining ta’sirini chuqur tahlil qilish muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. Ushbu masalalarga oqilona yechim topish mamlakatning barqaror iqtisodiy o‘sishini ta’minlash va xalqaro raqobatbardoshligini oshirish uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Soliq siyosati masalalarini o‘rganish bo‘yicha jahon iqtisodiyotshunosligida ko‘plab fundamental tadqiqotlar olib borilgan. Jon Meynard Keyns (John Maynard Keynes) o‘zini ...