KURS ISHI

KIRISH Jahon transport va logistika bozori 2023-yilda qariyb 9,6 trillion AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lib, bu ko‘rsatkichning yillik o‘sishi keyingi o‘n yilda 6-8% atrofida prognoz qilinmoqda [1]. Bu global savdo hajmining ortib borishi, elektron tijoratning jadal rivojlanishi va ishlab chiqarish zanjirlarining murakkablashuvi bilan bevosita bog‘liq. O‘zbekiston Respublikasida esa transport xizmatlari sohasi yalpi ichki mahsulotning muhim tarkibiy qismi hisoblanib, 2023-yilda mamlakatning transport va logistika sohasidagi investitsiyalar hajmi 2 milliard AQSH dollaridan oshdi [2]. O‘zbekiston Respublikasi Transport vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda tashilgan yuklarning umumiy hajmi 1,7 milliard tonnadan ortiqni tashkil etdi [3], bu ko‘rsatkich 2022-yilga nisbatan 12% o‘sishni ko‘rsatmoqda. Tranzit yuk tashuvlari hajmi esa 2023-yilda 70 million tonnani tashkil etib, davlat byudjetiga 500 million AQSH dollaridan ortiq daromad keltirdi [4]. Shunga qaramay, O‘zbekistonning "Lend-lokk" maqomi tufayli dengiz portlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri chiqish imkoniyati cheklangan, bu esa logistika xarajatlarini o‘rtacha 25-30% ga oshirmoqda [5] va raqobatbardoshlikka salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotining o‘zgaruvchan sharoitlarida transport yo‘laklarini rivojlantirish va ularning samaradorligini oshirish O‘zbekiston uchun strategik ahamiyat kasb etmoqda. Mamlakatning Markaziy Osiyo mintaqasidagi markaziy joylashuvi, Yevropa va Osiyo o‘rtasidagi "ko‘prik" vazifasini bajarish salohiyati o‘zgarishsiz qolmoqda. Biroq, mavjud transport infratuzilmasi, tarif siyosati, bojxona tartib-taomillari va logistika markazlarining rivojlanish darajasi hali ham xalqaro standartlarga to‘liq javob bermayapti. Bu esa yuk tashish tezligiga, tannarxiga va xalqaro transport zanjirlariga integratsiyalashuvga to‘sqinlik qilmoqda. Jumladan, Jahon bankining Logistika samaradorligi indeksi (LPI) bo‘yicha O‘zbekiston 2023-yilda 139 mamlakat orasida 72-o‘rinni egalladi [6], bu mamlakatning tranzit salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarish uchun hali sezilarli salohiyat mavjudligini ko‘rsatadi. Ushbu muammolarni kompleks tahlil qilish va ularning samarali yechimlarini ishlab chiqish transport yo‘laklari istiqbollarini ta’minlash, mamlakatning eksport salohiyatini oshirish va mintaqaviy iqtisodiy integratsiyani chuqurlashtirish uchun juda muhimdir. Mavzuning o‘rganilga ...