KURS ISHI

KIRISH 2023-yil yakuni holatiga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasi bank sektorining jami aktivlari 600 trillion so‘mdan oshib, mamlakat yalpi ichki mahsulotining (YAIM) qariyb 70% ini tashkil etdi [1]. Kredit portfeli hajmi esa 500 trillion so‘mga yaqinlashib, 2022-yilga nisbatan 20% o‘sishni ko‘rsatdi [2]. Ushbu raqamlar bank tizimining mamlakat iqtisodiyotida hal qiluvchi rol o‘ynayotganini yaqqol ko‘rsatadi. So‘nggi yillarda Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar doirasida bank tizimini liberallashtirish, raqobatni kuchaytirish va zamonaviy xizmatlarni joriy etishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Masalan, 2017-yildan buyon bank tizimida xususiy sektor ulushini oshirish va davlat banklarini transformatsiya qilish dasturlari faol olib borilmoqda. Xususan, 2023-yilda "Ipoteka-bank" davlat ulushining bir qismi xalqaro investorlarga sotildi, bu esa bank tizimiga xorijiy kapital va ilg‘or boshqaruv amaliyotlarini jalb etishga xizmat qiladi [3]. Mazkur o‘zgarishlar shiddat bilan rivojlanayotgan global moliyaviy bozorlar sharoitida O‘zbekiston bank tizimining barqarorligini va raqobatbardoshligini ta’minlash uchun zarurdir. Bugungi kunda bank tizimini takomillashtirish masalasi o‘zining dolzarbligini yanada oshirmoqda, chunki haligacha bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, tijorat banklari kredit portfelidagi muammoli kreditlar (NPL) ulushi yuqoriligicha qolmoqda, 2023-yil yakunida bu ko‘rsatkich 3% atrofida bo‘lib, bu xalqaro me’yorlardan birmuncha yuqori [4]. Shuningdek, aholi va kichik biznes subyektlari uchun moliyaviy inklyuziya darajasi, ayniqsa chekka hududlarda, yetarlicha emas, bu esa iqtisodiy o‘sish imkoniyatlarini cheklaydi [5]. Raqamli bankchilik va FinTech sohalaridagi innovatsiyalarni joriy etishda ham sustkashliklar mavjud bo‘lib, xalqaro tajribadan to‘liq foydalanish imkoniyatlari mavjud. Ushbu muammolarni tizimli tahlil qilish va ularga yechim topish orqali bank tizimining mamlakat iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish, investitsiyalarni jalb etish va aholi farovonligini oshirishdagi rolini kuchaytirish mumkin. Tadqiqot aynan shu yo‘nalishdagi dolzarb masalalarni chuqur o‘rganishga qaratilgan. Bank tizimini rivojlantirish va takomillashtirish masalalari jahon miqyosida ko‘plab yetakchi iqtisodchilar tomonidan keng o‘rganilgan. Masalan, J. Stiglitz (1985) o‘z tadqiqotlarida assimetrik axb ...