KURS ISHI

KIRISH Gelmintozlar dunyo bo‘ylab chorvachilikka katta iqtisodiy zarar yetkazadigan eng keng tarqalgan parazitar kasalliklardan biri bo‘lib, O‘zbekiston chorvachiligida ham bu muammo dolzarbligini yo‘qotmagan. Jahon bo‘ylab chorva mollari gelmintozlari tufayli har yili qariyb 300 milliard AQSh dollari miqdorida iqtisodiy zarar ko‘riladi, bu esa sut va go‘sht mahsulotlari hosildorligining o‘rtacha 15-20% ga pasayishiga olib keladi [1]. O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining 2023 yilgi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatimizda yirik shoxli mollarning 30-40% gacha, mayda shoxli mollarning esa 50% gacha bo‘lgan qismi har yili turli gelmintozlar bilan zararlanadi, bu esa umumiy chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqarishning 10-15% ga kamayishiga sabab bo‘lmoqda [2]. Xususan, respublikaning ayrim hududlarida, masalan, Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlarida, ikki qanotli hasharotlar orqali tarqaluvchi gelmintozlarning tarqalish ko‘rsatkichi 25% dan oshadi [3]. Ushbu ko‘rsatkichlar gelmintozlarga qarshi samarali kurash choralarini ishlab chiqish va ularni amaliyotga joriy etish naqadar muhim ekanligini ko‘rsatadi. Hozirgi kunda global iqlim o‘zgarishlari va intensiv chorvachilik tizimlarining rivojlanishi sharoitida ikki qanotli hasharotlar (Diptera) orqali tarqaluvchi gelmintozlar muammosi yanada keskinlashmoqda. Ushbu vektorlar nafaqat parazitlarning tarqalishini tezlashtiradi, balki ular orqali zoonoz xarakterga ega bo‘lgan kasalliklarning ham aholi orasida keng tarqalishiga zamin yaratadi [4]. O‘zbekistonning issiq iqlim sharoitlari ikki qanotli hasharotlarning ko‘payishi va faolligi uchun qulay muhit yaratadi, bu esa gelmintozlarning tarqalish ko‘lamini oshiradi. Shu sababli, gelmintlarning hayot siklida ikki qanotli hasharotlarning rolini chuqur o‘rganish, ularni aniqlash, profilaktika va davolashning zamonaviy usullarini ishlab chiqish hamda mavjud bo‘shliqlarni to‘ldirish ilmiy-amaliy jihatdan dolzarb hisoblanadi. Bugungi kunda O‘zbekistonda ushbu muammoga qarshi kurashishda yagona va kompleks yondashuvlar yetarli darajada rivojlanmagan, bu esa chorvachilik sektori uchun sezilarli iqtisodiy yo‘qotishlarga olib kelmoqda. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy darajada turlicha bo‘lib, ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazilgan bo‘lsada, hali ham hal etilmagan masalalar mavjud. Xalqaro miqyosda, gelmintozlarning tarqalishida ikki qanotli ...