KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda milliy bozorni shakllantirish vazifalarini chuqur o‘rganish bugungi kunda iqtisodiy barqarorlik va mustaqillikni ta’minlashning asosiy shartlaridan biridir. So‘nggi yillarda O‘zbekiston iqtisodiyotining ochiqligi oshgani sababli, 2023-yilda mamlakatning umumiy tashqi savdo aylanmasi 62,6 milliard AQSh dollariga yetdi [1], bu ichki bozorning global iqtisodiyotga integratsiyalashuvi jarayonini tezlashtirdi. Xususan, respublika yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 2023-yilda 6,0% o‘sishni ko‘rsatdi [2], aholi jon boshiga YaIM esa 2577 AQSh dollarini tashkil etdi [3]. Biroq, milliy bozorning xalqaro raqobatbardoshligini ta’minlash, ichki ishlab chiqarishni rag‘batlantirish va aholi farovonligini oshirish bo‘yicha hal etilishi lozim bo‘lgan qator strategik vazifalar mavjud. Xususan, mamlakat eksportining 70% dan ortig‘i xom ashyo va qayta ishlanmagan mahsulotlarga to‘g‘ri kelishi [4], qo‘shimcha qiymat zanjirini rivojlantirish va milliy mahsulotlar raqobatbardoshligini oshirish zaruratini ko‘rsatadi. Milliy mahsulotlar bozorida mahalliy tovarlarning ulushi o‘rtacha 40-50% atrofida ekanligi [5], import o‘rnini bosuvchi va eksportbop mahsulotlar ishlab chiqarishni kuchaytirish muhimligini ta’kidlaydi. Ushbu tadqiqot mavzusi O‘zbekistonning iqtisodiy suverenitetini mustahkamlash, ichki resurslardan samarali foydalanish va barqaror o‘sishni ta’minlash nuqtai nazaridan ayniqsa dolzarbdir. Global iqtisodiy beqarorlik sharoitida, jumladan, 2022-2023-yillardagi jahon narxlarining o‘zgaruvchanligi [6], kuchli va diversifikatsiyalangan milliy bozorga ega bo‘lish davlatning iqtisodiy xavfsizligini kafolatlaydi. Milliy bozorning yetarli darajada rivojlanmaganligi, ayniqsa yuqori texnologiyali va qayta ishlangan mahsulotlar segmentida, mamlakatni tashqi ta’sirlarga ko‘proq zaif qiladi va iqtisodiy o‘sish salohiyatini cheklaydi. Bugungi kunda xalqaro bozorlardagi raqobat tobora kuchayib borayotgani sababli, milliy bozorni samarali shakllantirish, mahalliy korxonalarni qo‘llab-quvvatlash va innovatsion rivojlanishga shart-sharoitlar yaratish strategik ahamiyat kasb etadi. Aks holda, iqtisodiy taraqqiyot sustlashishi, ish o‘rinlari yaratish imkoniyatlari kamayishi va aholining turmush darajasi tushishi xavfi mavjud. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon iqtisodiyot nazariyasida milliy bozorlarning shakllanishi va rivojlanishiga bag‘ishlangan ko‘plab fu ...