KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda jazoni ijro etish muassasalarida saqlanayotgan shaxslar soni 2023-yil oxiri holatiga ko‘ra 28 mingdan oshiqni tashkil etdi, bu umumiy aholi jon boshiga nisbatan 100 ming aholiga 78 kishini tashkil etadi [1]. Bu ko‘rsatkich rivojlangan mamlakatlardagi o‘rtacha raqamlarga yaqin bo‘lsada, ozodlikdan mahrum etilgan shaxslarning huquq va erkinliklarini ta’minlash borasidagi qonunchilik va amaliyotni yanada takomillashtirish zaruratini ko‘rsatmoqda. Xalqaro miqyosda ham mazkur masala BMTning Jinoyatchilikning oldini olish va jinoyatchilarga nisbatan muomala qilish standartlari (Mandela qoidalari) kabi hujjatlar bilan tartibga solingan bo‘lib, ushbu tamoyillarga rioya etish har bir davlatning insonparvarlik va huquqiy davlat qurish yo‘lidagi muhim majburiyatidir. Ushbu kurs ishi ozodlikdan mahrum etilgan shaxslarning huquq va erkinliklarini ta’minlash borasidagi tizimli muammolar, jumladan, ularning huquqiy himoyasi, ijtimoiy reintegratsiyasi va retsidivizmning oldini olish masalalarini chuqur tahlil qilish orqali ushbu sohadagi mavjud bo‘shliqlarni aniqlashga qaratilgan. Ozodlikdan mahrum etilgan shaxslarning huquqlari inson huquqlari tizimining ajralmas qismi bo‘lib, ularning samimiy va adolatli jamiyatga reintegratsiya qilinishi, jazoni ijro etish tizimining insonparvarlik tamoyillariga muvofiqligi, shuningdek, jamiyat xavfsizligini ta’minlash nuqtai nazaridan hal qiluvchi ahamiyatga ega. Bugungi kunda ushbu sohada bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, jazoni ijro etish muassasalarida inson huquqlariga rioya etilishini ta’minlash, shaxslarning retsidivizmga qayta jalb bo‘lishining oldini olish, ularni jamiyatga to‘laqonli reintegratsiya qilish mexanizmlarini takomillashtirish, hamda bu jarayonlarni moliyaviy va huquqiy jihatdan asoslash dolzarb masalalardan hisoblanadi. Mazkur kurs ishi aynan shu jihatlarga e’tibor qaratib, mavjud bo‘shliqlarni to‘ldirish va samarali takliflar ishlab chiqish orqali sohaning rivojiga hissa qo‘shishga intiladi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda bir qator olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Xalqaro darajada John Braithwaite (1989) o‘zining "Integrative Shaming" nazariyasi bilan jinoyatchilarni jamiyatga qayta integratsiyalashda ularni kamsitmasdan, balki adolatli ravishda ijtimoiy me’yorlarga qaytarish muhimligini ko‘rsatib berdi [5]. Michelle Alexander (2010) "The New ...