KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ta'kidlashicha, qishloq xo'jaligi mamlakat iqtisodiyotining lokomotivi bo'lib, uning yalpi ichki mahsulotidagi ulushi 2023-yilda 24,9%ni tashkil etgan [1]. Sohaga kiritilgan investitsiyalar hajmi so'nggi besh yilda 3,5 barobarga oshib, 2023-yilda 4 milliard dollardan oshdi [2]. Shu bilan birga, agrar sektorda takror ishlab chiqarish jarayonlari, ayniqsa kengaytirilgan takror ishlab chiqarish mexanizmlari qishloq xo'jaligi mahsulotlari hajmini barqaror oshirish, oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlash va eksport salohiyatini mustahkamlashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Bugungi kunda jahon oziq-ovqat bozori hajmi 14 trillion dollardan oshib, yillik o'rtacha 5-7% o'sish sur'atiga ega [3]. O'zbekistonning bu bozordagi ulushini oshirish uchun qishloq xo'jaligida resurslardan samarali foydalanish, zamonaviy agrotexnologiyalarni joriy etish va ishlab chiqarish samaradorligini doimiy oshirish zarur. Ushbu mavzuning dolzarbligi shundaki, qishloq xo'jaligida takror ishlab chiqarish jarayonlari murakkab va o'ziga xos xususiyatlarga ega bo'lib, ular tabiiy-iqlim sharoitlari, mavsumiylik, yer va suv resurslarining cheklanganligi, shuningdek, demografik o'zgarishlar bilan chambarchas bog'liqdir. Mamlakatimizda oziq-ovqat mahsulotlariga bo'lgan ichki talabning doimiy o'sib borishi [4], eksport imkoniyatlarini kengaytirish zarurati hamda global iqlim o'zgarishlarining agrar sektorga ta'siri sababli takror ishlab chiqarishni takomillashtirish masalasi yanada muhim ahamiyat kasb etmoqda. Masalan, 2023-yilda O'zbekistonda aholi soni 36,8 million kishidan oshdi, bu esa aholini sifatli oziq-ovqat bilan ta'minlashga doimiy e'tibor qaratishni talab qiladi [5]. Qishloq xo'jaligida takror ishlab chiqarishning samaradorligini oshirish nafaqat iqtisodiy o'sishni ta'minlaydi, balki aholi farovonligini yaxshilash, qishloq joylarida bandlikni ta'minlash va barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishga xizmat qiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha qishloq xo'jaligida takror ishlab chiqarish muammolari ko'plab xorijiy va mahalliy olimlar tomonidan chuqur tadqiq etilgan. Jumladan, Karl Marks (1867) o'zining "Kapital" asarida takror ishlab chiqarishning umumiy nazariy asoslarini, uning turlari va iqtisodiy ahamiyatini tahlil qilgan bo'lib, oddiy va kengaytirilgan takror ishlab chiqarishning kapitalistik jamiyatdagi rol ...