KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda sanoat ishlab chiqarish hajmi 600 trillion so'mdan oshdi [1], bu umumiy yalpi ichki mahsulotning taxminan 30% ni tashkil etadi [2]. Kimyo, neft-gaz qayta ishlash, oziq-ovqat va qurilish materiallari sanoati kabi tarmoqlarda issiqlik almashinish jarayonlari energiya sarfining asosiy qismini tashkil etadi [3]. Xususan, issiqlik almashinish qurilmalarining global bozori 2022-yilda 19.5 milliard dollarga yetgan bo'lib, 2028-yilga qadar yillik o'rtacha 5.8% o'sish prognoz qilinmoqda [4]. O'zbekistonning kimyo sanoatida, jumladan, "Navoiyazot" AJ va "Farg'onaazot" AJ kabi korxonalarda yiliga o'rtacha 2.5 million tonna ammiak va karbamid ishlab chiqariladi [5], bu jarayonlarda issiqlik almashinuvi kritikasiz hisoblanadi. Shunday qilib, ushbu tizimlarning samaradorligini oshirish, energiya sarfini optimallashtirish va ishlash xavfsizligini ta'minlash milliy iqtisodiyot uchun muhim strategik ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki energiya resurslarining cheklanganligi va atrof-muhitni muhofaza qilish bo'yicha global talablar sanoat korxonalarini energiya samaradorligini oshirishga majburlamoqda. O'zbekiston Energetika vazirligining 2023-yil hisobotiga ko'ra, sanoatda energiya iste'moli hajmining 30-40% gacha issiqlik jarayonlariga to'g'ri keladi [6], shundan sezilarli qismi eskirgan yoki noto'g'ri hisoblangan issiqlik almashinish qurilmalari tufayli yo'qotiladi. Mavjud qurilmalarning texnik holatini baholash, ularni optimallashtirish va xalqaro standartlarga mos ravishda yangi qurilmalarni loyihalash masalasi dolzarb bo'lib qolmoqda. Bundan tashqari, korroziya, gidravlik qarshilik va mexanik buzilishlar kabi muammolar qurilmalarning xizmat muddatini qisqartirib, ishlab chiqarish xarajatlarini oshirmoqda [7]. Ushbu kurs ishi, aynan, zamonaviy usullar va standartlar asosida qobiq trubali issiqlik almashinish qurilmasining hisob-kitobini va amaliy tahlilini amalga oshirish orqali mazkur muammolarga yechim topishga qaratilgan. Qobiq trubali issiqlik almashinish qurilmalarining nazariy va amaliy jihatdan o'rganilishi uzoq tarixga ega bo'lib, ko'plab xorijiy olimlar bu sohada muhim hissa qo'shgan. K.J. Bell (1960) o'z tadqiqotlarida issiqlik almashinish qurilmalarining gidrodinamik qarshiligi va issiqlik uzatish samaradorligini tahlil qilish uchun empirik korrelyatsiyalarni taklif qildi [8]. D.Q. Kern (1 ...