KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Qishloq xo'jaligi vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatda qishloq xo'jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 398,7 trillion so'mni tashkil etib, yalpi ichki mahsulotning 24,8% ini tashkil etdi [1]. Bu ko'rsatkich so'nggi besh yilda o'rtacha 5-7% o'sish sur'atini ko'rsatmoqda, bu esa yer resurslaridan samarali foydalanish va qishloq xo'jaligida ijtimoiy munosabatlarni optimallashtirishning muhimligini yaqqol namoyon etadi. Jahon miqyosida esa, BMT Oziq-ovqat va qishloq xo'jaligi tashkiloti (FAO) hisobotiga ko'ra, global qishloq xo'jaligi yerlarining umumiy maydoni 5 milliard gektardan oshadi, shundan 1,5 milliard gektari ekin maydonlari hisoblanadi [2]. Ushbu ulkan resursning samarali boshqaruvi, yer egaligi shakllari va ular asosidagi ijtimoiy munosabatlar global oziq-ovqat xavfsizligi, barqaror rivojlanish va ijtimoiy adolatni ta'minlashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Tarixiy tajribalarni, xususan, Qoraxoniylar davridagi yer egaligi va ijtimoiy munosabatlar tizimini chuqur o'rganish bugungi kundagi yer islohotlari va qishloq xo'jaligi siyosatini shakllantirishda qimmatli saboqlar berishi mumkin. Bugungi kunda O'zbekistonda yer munosabatlarini tartibga solish, xususan, yerga egalik huquqini mustahkamlash, yer bozorini shakllantirish va qishloq xo'jaligida samaradorlikni oshirish masalalari dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2023-yil 28-noyabrdagi "Yer munosabatlarida tenglik va shaffoflikni ta'minlash, yerga bo'lgan huquqlarni ishonchli himoya qilish hamda ularni bozor aktiviga aylantirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi farmoni [3] bu sohadagi islohotlarning jadal sur'atda davom etayotganligidan dalolat beradi. Biroq, yer egaligi shakllarining tarixiy evolyutsiyasi, ularning ijtimoiy tuzilma va iqtisodiy rivojlanishga ta'siri, ayniqsa, Qoraxoniylar davri kabi muhim tarixiy bosqichlarda yetarlicha chuqur o'rganilmagan. Bu davrdagi iqta, vaqf, mulki hur kabi yer egaligi shakllarining o'ziga xos xususiyatlari, ularning dehqonlar va boshqa ijtimoiy qatlamlar hayotiga ta'siri, shuningdek, xiroj, zakot, ushur kabi soliq tizimlarining ijtimoiy munosabatlarga ko'rsatgan ta'siri bo'yicha hali ham ko'plab ochiq savollar mavjud. Ushbu bo'shliqlarni to'ldirish, tarixiy tajribadan saboq chiqarish va uni zamonaviy yer islohotlari kontekstida tahlil qilish ushbu kurs ishining asosiy zaruratini b ...