KURS ISHI

KIRISH Elektron autentifikatsiya tizimlarini takomillashtirish bugungi raqamli iqtisodiyotning ajralmas qismi hisoblanadi. 2023-yilda global kiberxavfsizlik bozori hajmi 173.5 milliard dollarni tashkil etdi va 2028-yilga kelib 266.2 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa yiliga o'rtacha 9% o'sishni anglatadi [1]. Xususan, elektron autentifikatsiya bozorining o'zi 2023-yilda 10.3 milliard dollarga baholanib, 2030-yilga borib 31.7 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [2]. O'zbekistonda esa raqamli transformatsiya jarayonlari jadal sur'atlar bilan rivojlanmoqda, bu esa elektron davlat xizmatlarining sonini oshirishga va aholining ulardan faol foydalanishiga olib kelmoqda. O'zbekiston Respublikasi Raqamli Texnologiyalar Vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda elektron davlat xizmatlaridan foydalanuvchilar soni 17 milliondan oshgan va bu ko'rsatkich har yili o'rtacha 20-25% ga o'sib bormoqda [3]. Mazkur holat raqamli identifikatsiya va autentifikatsiya mexanizmlariga bo'lgan ehtiyojni keskin oshirmoqda, ayniqsa, tizimlarning xavfsizligi va foydalanuvchi qulayligi nuqtai nazaridan. Bugungi kunda mavjud autentifikatsiya usullari, jumladan, parolga asoslangan tizimlar, xavfsizlik zaifliklari va foydalanuvchi tajribasidagi noqulayliklar tufayli tobora o'z dolzarbligini yo'qotmoqda [4]. Parollar tez-tez o'g'irlanadi, unutiladi yoki murakkablik talablari tufayli foydalanuvchilar tomonidan oson taxmin qilinadigan kombinatsiyalardan foydalaniladi, bu esa ma'lumotlar buzilishiga olib keladi. Jumladan, 2023-yilda dunyo bo'yicha ma'lumotlar buzilishlari oqibatida o'rtacha zarar 4.45 million dollarni tashkil etgan [5]. Ushbu muammolarni bartaraf etish uchun yangi, yanada xavfsiz va samarali autentifikatsiya yechimlari talab etiladi. QR kod texnologiyasi esa o'zining tezkorligi, qulayligi va keng tarqalganligi tufayli elektron autentifikatsiya uchun istiqbolli yechim bo'lishi mumkin. Hozirda ko'plab sohalarda QR kodlardan turli maqsadlarda foydalanilmoqda, biroq ularni autentifikatsiya jarayonlariga integratsiya qilish bo'yicha chuqur tadqiqotlar va loyihalar O'zbekiston kontekstida yetarli darajada emas. Bu esa ushbu texnologiyaning imkoniyatlarini o'rganish va amaliyotga joriy etishga bo'lgan zaruratni yanada kuchaytiradi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi tahlili shuni ko'rsatadiki, elektron autentifikatsiya va QR kod texnologiyalari jahon miqyosida ko' ...