KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi natijasida elektron autentifikatsiya tizimlari dunyo bo‘ylab keng tarqalmoqda. Global elektron autentifikatsiya bozori hajmi 2023-yilda 30 mlrd AQSh dollaridan oshib, 2028-yilga kelib esa 65 mlrd AQSh dollariga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. O‘zbekistonda ham raqamlashtirish jarayonlari tezlashuvi bilan bog‘liq holda, elektron tijoratning o‘sishi 2023-yilda 40% ni tashkil etdi va bu tendentsiya davom etishi kutilmoqda [2]. Elektron hukumat xizmatlaridan foydalanuvchilar sonining ortib borayotgani, shuningdek, onlayn bank operatsiyalarining ko‘payishi, foydalanuvchi ma'lumotlarini xavfsiz tasdiqlash va himoyalashning dolzarb muammolarini yuzaga keltirmoqda. Kiberxavfsizlik tahdidlarining kuchayishi, jumladan, fishing hujumlari (2023-yilda global miqyosda 85% ga oshgan [3]) va ma'lumotlar o‘g‘irlanish holatlari, mavjud autentifikatsiya mexanizmlarining zaifligini ko‘rsatmoqda. Shu sababli, zamonaviy va xavfsiz elektron autentifikatsiya tizimlariga bo‘lgan talab ortib bormoqda. QR kod texnologiyasining so‘nggi yillarda keng tarqalgani, uning tezkor ma'lumot o‘qish va uzatish imkoniyatlari, elektron autentifikatsiya sohasida yangi yechimlarni izlashga turtki berdi. Ushbu texnologiyaning o‘ziga xos xususiyatlari, ya'ni kam xarajatli, osongina integratsiya qilinishi va ko‘p qirraliligi, uni mobil qurilmalar orqali autentifikatsiyani soddalashtirish uchun jozibador variantga aylantiradi. Biroq, QR kodga asoslangan autentifikatsiya tizimlarining samaradorligi, xavfsizligi va foydalanish qulayligini oshirish bo‘yicha hali ham o‘rganilishi lozim bo‘lgan jihatlar mavjud. Bu kurs ishida QR kod yordamida elektron autentifikatsiya tizimini loyihalash orqali ushbu texnologiyaning amaliy imkoniyatlari va uning O‘zbekiston sharoitida tatbiq etilishidagi dolzarb muammolarni bartaraf etish yo‘llari tadqiq etiladi. Mavzu bo‘yicha jahon miqyosida tadqiqotlar davom etmoqda. Masalan, Anya et al. (2019) o‘z ishlarida QR kodlarni xavfsiz autentifikatsiya uchun foydalanishning turli usullarini tahlil qilgan va ba'zi kamchiliklarini aniqlagan [4]. Chen va Li (2021) foydalanuvchilarning tajribasini yaxshilash maqsadida QR kodga asoslangan mobil autentifikatsiya tizimining foydalanish qulayligini (usability) baholaganlar [5]. Sharma va Singh (2020) QR kodlar yordamida ikki omilli autentifikatsiya (2FA) modelini takli ...