KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida qurilish sohasi so'nggi yillarda sezilarli o'sish sur'atlarini namoyish etib kelmoqda. Xususan, 2023-yilda qurilish ishlari hajmi 117,1 trillion so'mni tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 6,6% ga o'sdi [1]. Bu o'sish aholi turmush darajasini oshirishga qaratilgan investitsiya loyihalari va keng ko'lamli infratuzilma qurilishi bilan bevosita bog'liqdir. Biroq, qurilish maydonlarida ishchilar salomatligi va mehnat xavfsizligini ta'minlash masalasi alohida dolzarblikka ega bo'lib, shovqin va vibratsiya kabi zararli omillar ularning sog'lig'iga jiddiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. O'zbekistonda mehnat sharoitlari noqulay bo'lgan ish o'rinlari soni 2022-yilda 70 mingdan oshgan bo'lib, ularning taxminan 15-20% ini qurilish sohasi tashkil etadi [2]. Bu holat, qurilish obyektlarida shovqin va vibratsiya darajalarini sanitariya me'yorlariga muvofiqlashtirish va ishchilar salomatligini himoya qilish bo'yicha kompleks choralar ishlab chiqish zaruratini ko'rsatadi. Ushbu muammo nafaqat ishchilarning sog'lig'iga salbiy ta'sir ko'rsatib, mehnat samaradorligini pasaytiradi, balki korxonalar uchun iqtisodiy yo'qotishlarga, jumladan, kompensatsiyalar to'lash va ishlamay qolish holatlariga ham sabab bo'ladi [3]. Mavjud tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, shovqin va vibratsiya kasb kasalliklarining rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Masalan, surunkali shovqin ta'siri eshitish qobiliyatining pasayishi, stress va uyqusizlikni keltirib chiqarishi mumkin bo'lsa, uzoq muddatli vibratsiya ta'siri suyak-mushak tizimi kasalliklari, qon tomir muammolari va nevrologik buzilishlarga olib keladi [4]. O'zbekiston qonunchiligida bu sohada bir qator me'yoriy hujjatlar mavjud bo'lsada, ularning amaliyotda to'liq tatbiq etilishi va doimiy monitoringi yetarli darajada emas. Ayniqsa, eski uskunalar, eskirgan texnologiyalar va mehnatni muhofaza qilish bo'yicha xodimlarning malakasi yetishmasligi muammoni yanada chuqurlashtirmoqda. Shu sababli, qurilish obyektlarida shovqin va vibratsiya ta'sirini kamaytirish bo'yicha ilmiy asoslangan yondashuvlar, zamonaviy texnologiyalar va samarali boshqaruv mexanizmlarini joriy etishga bo'lgan ehtiyoj kundan-kunga ortib bormoqda. Mazkur kurs ishi aynan shu dolzarb muammoga yechim topishga qaratilgan bo'lib, qurilish sohasida ishchi kuchini himoya qilish va mehnat xavfsizligini ta'minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Shovqin va vibr ...