KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi maʼlumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakatimizda raqamli iqtisodiyot hajmi 2,5 milliard AQSH dollaridan oshib, yalpi ichki mahsulotning (YaIM) qariyb 3,5% ini tashkil etdi [1]. Ushbu ko‘rsatkich global miqyosda ham jadal o‘sib bormoqda, masalan, PricewaterhouseCoopers (PwC) hisobotlariga ko‘ra, global raqamli iqtisodiyotning yillik o‘sish sur’ati 15% atrofida bo‘lib, 2025-yilga borib uning hajmi 13,5 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [2]. Xususan, resurslar samaradorligi yo‘nalishidagi raqamli yechimlar bozori 2023-yilda 450 milliard dollarga baholangan bo‘lib, bu soha kelgusi besh yilda o‘rtacha 18% ga o‘sishi kutilmoqda [3]. Bu esa tabiiy, moddiy va moliyaviy resurslardan tejab-tergab foydalanish strategiyalarini raqamli iqtisodiyot kontekstida qayta ko‘rib chiqish zaruriyatini yanada oshiradi, chunki resurslarning cheklanganligi va ularni iste’mol qilishning jadal sur’atlari global iqtisodiyot oldida turgan eng dolzarb muammolardan biridir. Bugungi kunda resurslar defitsiti, ekologik muammolar va barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish zarurati resurs tejamkorligini iqtisodiy siyosatning markaziy yo‘nalishiga aylantirmoqda. O‘zbekistonda energiya samaradorligini oshirish bo‘yicha amalga oshirilgan chora-tadbirlar natijasida 2022-yilda sanoatda energiya iste’moli intensivligi 2017-yilga nisbatan 10% ga kamaygan bo‘lsa-da [4], resurslardan tejab-tergab foydalanish bo‘yicha keng qamrovli va raqamli texnologiyalarga asoslangan yondashuvlar hali to‘liq shakllanmagan. Mavjud resurslardan nooqilona foydalanish, ishlab chiqarish jarayonlarida yuqori chiqindilar hajmi va moliyaviy resurslarni samarali taqsimlashda kuzatilayotgan kamchiliklar iqtisodiy o‘sishga to‘siq bo‘lib, mamlakatning barqaror rivojlanish strategiyasiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ayniqsa, raqamli transformatsiya sharoitida resurslardan tejab-tergab foydalanishga doir kompleks yechimlarni ishlab chiqish va ularni amaliyotga joriy etish orqali iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirish, ekologik xavfsizlikni ta’minlash va aholi farovonligini yaxshilash katta ahamiyat kasb etadi. Raqamli iqtisodiyot sharoitida resurslardan tejab-tergab foydalanish masalalari xalqaro miqyosda ko‘plab nufuzli olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, J. Rifkin (2014) o‘zining “Uchinchi sanoat inqilobi” nomli asarida raqamli texnologi ...