KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ta'kidlashicha, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6% ga o'sgan bo'lsa-da, iqtisodiyotda raqobat muhitini yaxshilash, ayniqsa, monopoliyani kamaytirish va kichik biznesni qo'llab-quvvatlash bo'yicha hali ko'p ishlar qilinishi kerak [1]. Raqobatni rivojlantirish davlat xaridlarida shaffoflikni oshirish, xususan, 2023-yilda elektron tender savdolarining umumiy hajmi 150 trillion so‘mga yetganiga qaramay, bir qator sohalarda yirik kompaniyalar ustunligi saqlanib qolayotganini ko'rsatmoqda [2]. Bu holat, bozorlardagi tovar va xizmatlar narxlarining shakllanishiga salbiy ta'sir ko'rsatib, iste'molchilar tanlovini cheklaydi hamda kichik va o'rta biznes (KO'B) subyektlarining bozorga kirishi va rivojlanishiga to'siq bo'ladi [3]. Raqobat muhitini yanada kuchaytirish iqtisodiy o'sishning barqarorligini ta'minlash, innovatsion faoliyatni rag'batlantirish va aholi farovonligini oshirish uchun zarur shart hisoblanadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida raqobatbardoshlik omili davlatlarning global iqtisodiy tizimdagi mavqeini belgilovchi asosiy mezonlardan biri hisoblanadi. Xususan, Jahon Bankining 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, global raqobatbardoshlik indeksida yuqori o'rinlarni egallagan davlatlar YaIM o'sishi bo'yicha o'rtacha 2-3% yuqori natijalarni qayd etgan [4]. O'zbekistonning jahon bozoriga integratsiyalashuvi jarayonida ichki bozorda sog'lom raqobatni shakllantirish muhim strategik vazifadir. Mamlakatimizda raqobatni rivojlantirishga qaratilgan qonunchilik bazasi takomillashtirilayotganiga, jumladan, "Raqobat to'g'risida"gi qonunining yangi tahriri qabul qilinganiga qaramay [5], bozor iqtisodiyoti tamoyillariga to'liq javob beradigan raqobat turlarini qo'llash va ularning bozor samaradorligiga ta'sirini amaliy jihatdan tahlil qilish masalasi dolzarbligini saqlab qolmoqda. Ba'zi tarmoqlarda, masalan, qurilish materiallari bozorida, 2023-yilda 3 ta yirik ishlab chiqaruvchi umumiy bozor ulushining 60% dan ortig'ini egallagan [6]. Bu holat, bozor konsentratsiyasini kamaytirish va mukammal raqobat elementlarini joriy etish orqali samaradorlikni oshirish zaruratini ko'rsatadi. Ushbu kurs ishi aynan raqobat turlari va ularning bozor samaradorligini ta'minlashdagi rolini chuqur o'rganish orqali ushbu muammolarga yechim topishga qaratilgan. Raqobat nazariyasi bo'yicha jahon miqyosida ko'pl ...