KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda sanoat mulki ob’ektlariga oid patent arizalari soni 2022-yilda 2020-yilga nisbatan 28% ga o‘sib, 1840 tadan oshgan bo‘lsa [1], Jahon intellektual mulk tashkiloti (WIPO) ma’lumotlariga ko‘ra, global miqyosda patent berish bo‘yicha arizalar soni 2022-yilda 3.4 milliondan ortiqni tashkil etgan [2]. Xususan, global iqtisodiyotda intellektual mulk huquqlarining himoyasi umumiy YaIMning taxminan 15% ni tashkil etadi va bu raqam yildan yilga o‘sib bormoqda [3]. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Intellektual mulk agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda tovar belgilari ro‘yxatdan o‘tkazish arizalari soni 6000 dan oshgan [4], bu esa mamlakatda tadbirkorlik faolligining ortishi va raqobatbardoshlikka intilish kuchayganidan dalolat beradi. Bunday statistik ma’lumotlar sanoat mulkining nafaqat milliy, balki global iqtisodiyotdagi beqiyos o‘rnini ko‘rsatib, uning huquqiy himoyasini kuchaytirish zarurligini ta’kidlaydi. Bugungi globallashuv va innovatsion rivojlanish sharoitida sanoat mulki nafaqat iqtisodiy o‘sishning asosiy drayverlaridan biri, balki milliy xavfsizlik va raqobatbardoshlikni ta’minlovchi strategik resurs hisoblanadi. Shu bois, ixtirolar, foydali modellar, sanoat namunalari, tovar belgilari va boshqa sanoat mulki ob’ektlarini samarali huquqiy himoya qilish mexanizmlarini yaratish, ularni amalga oshirish va samaradorligini oshirish masalasi dolzarblik kasb etadi. Aks holda, kontrafakt mahsulotlarning keng tarqalishi, intellektual mulk o‘g‘riligi va noqonuniy foydalanish holatlari innovatsiyalarni rag‘batlantirishga to‘sqinlik qilib, iqtisodiyotga milliardlab dollar zarar yetkazishi mumkin [5]. Mavjud huquqiy tartibga solish tizimida ba’zi bo‘shliqlar va amaliyotdagi muammolar, jumladan, huquqbuzarlikni aniqlash va javobgarlikka tortish mexanizmlarining yetarli emasligi, litsenziya shartnomalari bo‘yicha tartibga solishning murakkabligi hamda huquq egalarining o‘z huquqlarini samarali himoya qilishdagi qiyinchiliklar ushbu mavzuning chuqur tadqiqotini talab etadi. Sanoat mulki va uning huquqiy himoyasi masalasi dunyo olimlari tomonidan keng o‘rganilgan. Xususan, David Vaver (2011) "Intellectual Property Law" asarida intellektual mulk huquqlarining tarixi, turlari va ularning ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatini tahlil qilgan [6]. Shuningdek, William Landes va Richard Posner (2003) "The Economic Structure of Intellectual Property Law" ...