KURS ISHI

KIRISH Global miqyosda intellektual mulk bozorining hajmi 2023-yilda taxminan 6,8 trillion AQSH dollarini tashkil etdi, bu umumiy jahon YaIMning qariyb 12% ini tashkil etadi va yiliga o‘rtacha 9% o‘sish tendensiyasiga ega [1]. Xususan, sanoat mulki segmenti ushbu bozorda asosiy o‘rinni egallab, ixtirolar, foydali modellar, sanoat namunalari va tovar belgilari kabi ob’yektlarga bo‘lgan huquqlarning iqtisodiy qiymatini o‘zida mujassam etadi. O‘zbekiston Respublikasida intellektual mulk ob’yektlariga berilgan patentlar soni 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 15% ga oshib, 3500 dan ortiqni tashkil etgan bo‘lsa [2], bu ko‘rsatkich rivojlangan mamlakatlardagi analogik raqamlardan sezilarli darajada past hisoblanadi. Misol uchun, 2023-yilda AQSHda berilgan patentlar soni 350 mingdan, Xitoyda esa 1,5 milliondan oshgan [3]. Sanoat mulki ob’yektlariga bo‘lgan talabning ortishi va ularning milliy iqtisodiyotdagi o‘rni bugungi kunda ushbu mavzuni yanada dolzarb qiladi. Ayniqsa, tovar belgilariga oid arizalar soni O‘zbekistonda har yili 20-25% ga o‘sib bormoqda, bu iste’mol bozorining faollashuvi va raqobatning kuchayishidan dalolat beradi [2]. Sanoat mulkini huquqiy muhofaza qilish masalasi bugungi globallashuv va innovatsion iqtisodiyot sharoitida strategik ahamiyat kasb etadi. Mamlakatimizda investitsiyalar hajmining ortishi, kichik va o‘rta biznesning rivojlanishi, shuningdek, mahalliy mahsulotlarning xalqaro bozorlarga chiqishi bilan bog‘liq holda, sanoat mulki huquqlarini ishonchli himoya qilish mexanizmlarini yaratish zarurati tobora yaqqol namoyon bo‘lmoqda. Mavjud huquqiy asoslar va amaliyotda intellektual mulkni himoya qilishda qator muammolar mavjud. Bularga qonunchilikdagi ayrim bo‘shliqlar, himoya mexanizmlarining yetarli darajada samarali emasligi, huquqni qo‘llovchi organlarning malakasini oshirishga bo‘lgan ehtiyoj, shuningdek, tadbirkorlar orasida sanoat mulki huquqlari haqidagi xabardorlik darajasining pastligi kiradi. Ushbu omillar intellektual faoliyat natijalarini himoya qilish tizimining to‘liq ishlamay qolishiga olib kelishi mumkin, bu esa innovatsion faoliyatni susaytiradi va iqtisodiy rivojlanishga to‘sqinlik qiladi. Masalan, 2023-yilda O‘zbekistonda intellektual mulk huquqlarining buzilishi bilan bog‘liq sud ishlarining umumiy soni 800 dan ortiqni tashkil etgan, ularning 40% dan ortig‘ida huquqbuzarliklar tovar belgilari va mualliflik huquqi sohas ...