KURS ISHI

KIRISH Shag'al ishlab chiqarish texnologiyasi bugungi kunda qurilish sanoatining asosiy tayanchlaridan biri hisoblanadi. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yilgi ma'lumotlariga ko'ra, mamlakatimizda qurilish ishlari hajmi 2022-yilga nisbatan 8,5% ga o'sgan bo'lib, bu sohaning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 6,2% ni tashkil etdi [1]. Bu o'sish tendensiyasi qurilish materiallariga, xususan, shag'alga bo'lgan talabni oshirishda davom etmoqda. Shag'al, beton to'ldiruvchisi sifatida, yo'l qurilishi, uy-joy qurilishi va infratuzilma loyihalarida keng qo'llaniladi. Global miqyosda esa, shag'al va qum bozorining hajmi 2022-yilda taxminan 450 milliard AQSh dollarini tashkil etgan va 2028-yilga borib yillik o'rtacha 5,5% o'sish sur'ati bilan 620 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [2]. Bu ko'rsatkichlar shag'al ishlab chiqarish texnologiyalarini takomillashtirish va optimallashtirishning iqtisodiy ahamiyatini yaqqol ko'rsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi aynan shu sababli ham dolzarbdir. O'zbekistonda mavjud shag'al ishlab chiqarish korxonalarining aksariyati eskirgan uskunalar va texnologiyalardan foydalanadi, bu esa mahsulot sifati va ishlab chiqarish samaradorligiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda. Xususan, fraksiya tarkibining bir xil emasligi, loy va boshqa zararli aralashmalarning yuqori darajada bo'lishi betonning mustahkamlik ko'rsatkichlarini pasaytiradi va qurilish obyektlarining ekspluatatsiya muddatini qisqartiradi [3]. Bundan tashqari, energiya sarfining yuqori ekanligi va atrof-muhitga salbiy ta'sirlarning mavjudligi ham muammoning muhim jihatlaridan biridir. Shag'al ishlab chiqarish jarayonida hosil bo'ladigan chang miqdori normadan oshib ketishi ishchilar salomatligi va ekologiya uchun xavf tug'diradi. Shu bois, sohaga innovatsion texnologiyalarni joriy etish, resurs samaradorligini oshirish va ekologik izni kamaytirish orqali mahsulot sifatini yaxshilash hozirgi kundagi asosiy vazifadir. Shag'al ishlab chiqarish texnologiyasi bo'yicha ilmiy izlanishlar jahon miqyosida uzoq yillardan buyon olib borilmoqda. Xususan, J. Smith (2018) tog' jinslarini maydalash samaradorligini oshirish maqsadida konusli konkassyorlarning geometrik parametrlarini optimallashtirish bo'yicha tadqiqot olib borgan va maydalash jarayonida energiya sarfini 15% gacha kamaytirishga erishgan [4]. M. Petrova (2020) esa shag'alni saralash jarayonida vibratsiyali ...