KURS ISHI

KIRISH Qurilish sanoatining rivojlanish sur'atlari dunyo bo'ylab keskin o'sib bormoqda. Jahon qurilish materiallari bozori hajmi 2023-yilda 1,2 trillion dollardan oshib, 2028-yilga qadar yillik 4,5% o'rtacha o'sish sur'ati bilan 1,5 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. O'zbekistonda ham qurilish sanoati iqtisodiyotning asosiy drayverlaridan biriga aylangan. Oxirgi besh yilda qurilish materiallari ishlab chiqarish hajmi 2,3 barobar oshdi, 2023-yilda esa ushbu ko'rsatkich 38,5 trillion so'mga yetdi, bu esa avvalgi yilga nisbatan 15% o'sishni ko'rsatadi [2]. Bu o'sishning asosiy sabablaridan biri sifatida mamlakatda olib borilayotgan keng ko'lamli bunyodkorlik ishlari, jumladan, ko'p qavatli uylar, ijtimoiy obyektlar va infratuzilma loyihalari samarasi ko'rsatilmoqda. Beton mahsulotlari esa ushbu qurilishlar uchun zarur bo'lgan asosiy materiallardan biri hisoblanadi. Betonning sifati va mustahkamligini ta'minlashda to'ldiruvchi materiallar, xususan, shag'alning roli juda katta. Shuning uchun ham shag'al ishlab chiqarish texnologiyasini takomillashtirish bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biridir. Hozirgi kunda mavjud texnologiyalar ishlab chiqarish jarayonining ayrim nozik jihatlarini hisobga olmaganligi, energiya samaradorligini oshirish bo'yicha kamchiliklar mavjudligi hamda ekologik xavfsizlik talablariga to'liq javob bera olmasligi kabi muammolar mavjud bo'lib, ularni bartaraf etish iqtisodiy va ekologik jihatdan muhimdir. Mavzu bo'yicha jahon miqyosida ko'plab tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, professor J. Miller (2019) o'zining "Aggregate Production Technologies" nomli monografiyasida shag'alni tayyorlashda ishlatiladigan turli maydalash usullari va ularning energiya sarfi bo'yicha qiyosiy tahlilini keltirgan [3]. T. Chen (2021) esa o'z tadqiqotida shag'alni fraksiyalash jarayonida aniqlikni oshirish uchun innovatsion elaklash tizimlarini taklif etgan va bu tizimlarning samaradorligini statistik ma'lumotlar bilan asoslab bergan [4]. K. Schmidt (2020) tomonidan ishlab chiqilgan model, tabiiy tog' jinslarining kimyoviy tarkibi va ulardan olinadigan shag'alning beton sifatiga ta'sirini aniqlashga qaratilgan bo'lib, natijalar betonning mustahkamligini 10-15% ga oshirish imkonini ko'rsatdi [5]. Shuningdek, A. Petrova (2018) tadqiqotida shag'al yuvish jarayonida suv sarfini kamaytirishning ekologik va iqtisodiy samaradorligi tahlil qilingan ...