KURS ISHI

KIRISH Ona tili ta’limi samaradorligini oshirish, o‘quvchilarning sintaksik ko‘nikmalarini chuqur o‘zlashtirishini ta’minlash bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biridir. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-yanvardagi “Ona tili va adabiyot fanini rivojlantirishga oid chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-4569-son qarorida ta’lim tizimida zamonaviy metodikalarni joriy etishga alohida urg‘u berilgan [1]. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-2024 o‘quv yilida umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-9-sinf o‘quvchilari o‘rtasida o‘tkazilgan diagnostik test natijalariga ko‘ra, sintaksis bo‘limidan o‘rtacha o‘zlashtirish ko‘rsatkichi 68% ni tashkil etgan bo‘lib, bu ko‘rsatkichni kamida 80% ga yetkazish strategik maqsad qilib belgilangan [2]. Ushbu ma’lumotlar ona tili ta’limida, xususan, sintaksiskarini o‘qitishda mavjud bo‘shliqlarni to‘ldirish, o‘qitish samaradorligini oshirish uchun innovatsion yondashuvlarga ehtiyoj borligini ko‘rsatadi. Mavjud an’anaviy o‘qitish usullari ba’zan o‘quvchilarda mavhum tushunchalarni, jumladan, sintaksiskarini o‘zlashtirishda qiyinchiliklar tug‘dirmoqda. O‘quvchilarning nazariy bilimlarni amaliyotda qo‘llash ko‘nikmalari yetarli darajada rivojlanmagani, sintaktik birliklarni tahlil qilishda qiynalishlari va shu sababli ijodiy yozma ishlarda xatolarga yo‘l qo‘yishlari kabi muammolar hali ham dolzarb bo‘lib qolmoqda [3]. Aynan shu nuqtai nazardan, "klaster" va "konseptual foydalanish" usullari orqali sintaksiskarini o‘qitishning qo‘shimcha mavzulari samaradorligini oshirish masalasi nihoyatda muhimdir. Ushbu usullar o‘quvchilarning mavzuni chuqur anglashlari, mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishlari va olingan bilimlarni amaliyotda samarali qo‘llashlari uchun keng imkoniyatlar yaratadi [4]. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli olimlar tomonidan tadqiq qilingan bo‘lib, ta’lim metodikasi rivojiga katta hissa qo‘shilgan. Misol uchun, J. Bruner (1960) kognitiv ta’lim nazariyasini ishlab chiqib, o‘quvchilarni faol bilim yaratuvchilar sifatida ko‘rdi va bilimlarni strukturallashtirish muhimligini ta’kidladi [5]. D. Ausubel (1968) o‘z navbatida, bilimlarni mazmunli o‘zlashtirish nazariyasini ilgari surib, yangi ma’lumotlarni mavjud kognitiv tuzilmalar bilan bog‘lash zarurligini isbotladi [6]. T. Buzan (1970-yillar) esa "aqliy xarita" (mind mappin ...