KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda taʼlim sohasiga yoʻnaltirilgan davlat byudjeti xarajatlari 2023-yilda yalpi ichki mahsulotning (YaIM) 6,7% ini tashkil etdi [1], bu koʻrsatkich Markaziy Osiyo mintaqasidagi eng yuqori natijalardan biri hisoblanadi. Shuningdek, 2022-2023 oʻquv yilida umumtaʼlim maktablarida oʻqiyotgan oʻquvchilar soni 6,5 milliondan oshganligi [2], til taʼlimining sifati va samaradorligini oshirish masalasi qanchalik dolzarb ekanligini koʻrsatadi. Ona tili va adabiyot darslarida sintaksiskari mavzularini oʻqitish, oʻquvchilarning tilshunoslik koʻnikmalarini rivojlantirishda markaziy oʻrin tutadi. Biroq, anʼanaviy oʻqitish usullari koʻpincha oʻquvchilarda mavzuga boʻlgan qiziqishni pasaytirib, murakkab tushunchalarni oʻzlashtirishda qiyinchiliklar tugʻdirmoqda [3]. Bu holat, til taʼlimining asosiy maqsadlaridan biri boʻlgan mantiqiy fikrlash, tahlil qilish va ijodiy yondashuvni shakllantirishga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. Bugungi kunda taʼlim jarayonida oʻquvchilarning faolligini oshirish, ularning mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirishga yoʻnaltirilgan innovatsion metodologiyalarga boʻlgan talab ortib bormoqda. Sintaksiskari kabi abstrakt va murakkab mavzularni oʻqitishda klaster va konseptual usullarining qoʻllanilishi, oʻquvchilarning tushunchalar oʻrtasidagi aloqalarni chuqurroq anglashiga, bilimlarni tizimlashtirishiga va xotirasida uzoqroq saqlashiga yordam beradi [4]. Ushbu usullarning keng joriy etilishi, Oʻzbekiston taʼlim tizimining raqamli transformatsiyasi va oʻquv jarayonining zamonaviy talablarga muvofiqlashtirilishi kontekstida alohida ahamiyat kasb etadi, chunki ular nafaqat nazariy bilimlarni mustahkamlash, balki amaliy koʻnikmalarni shakllantirishda ham muhim rol oʻynaydi. Sintaksiskarini oʻqitishda klaster va konseptual usullarning nazariy va amaliy jihatlari xalqaro miqyosda koʻplab olimlar tomonidan oʻrganilgan. Masalan, Jozef Novak (Joseph Novak) va D. Bob Govin (D. Bob Gowin) 1970-yillarda konseptual xaritalash (conceptual mapping) nazariyasini ishlab chiqdilar va uni oʻquvchilarda bilimlarni vizual tarzda tashkillashtirish va tushunchalar oʻrtasidagi aloqalarni koʻrsatish usuli sifatida taqdim etdilar [5]. Toni Buzan (Tony Buzan) 1990-yillarda klaster usulining asoslarini shakllantirib, miya faoliyatini ragʻbatlantirish va ijodiy fikrlashni rivojlantirishda uning samaradorligini koʻrsatdi [6]. Boshqa tadqiqotchilar, ...