KURS ISHI

KIRISH So‘nggi yillarda siyosiy hokimiyat tushunchasi global miqyosda tobora murakkablashib bormoqda, uning samaradorligi va xususiyatlari mamlakatlar barqarorligi va rivojlanishida hal qiluvchi rol o‘ynamoqda. Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda “Boshqaruv sifati” indeksi bo‘yicha global o‘rtacha ko‘rsatkich 0,08 ballni tashkil etgan bo‘lsa, bu siyosiy institutlar samaradorligini oshirish zarurligini ko‘rsatadi [1]. Xususan, O‘zbekistonda davlat boshqaruvi islohotlari natijasida Davlat boshqaruvi indeksi 2017-yildagi -0,52 balldan 2023-yilda -0,38 ballga ko‘tarilgan bo‘lsa-da, bu ko‘rsatkich global o‘rtacha darajadan pastligicha qolmoqda, bu esa siyosiy hokimiyatni chuqur tahlil qilish va uning o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlash zarurligini taqozo etadi [2]. Boshqa tomondan, shaffoflik va hisobdorlikni oshirishga qaratilgan harakatlar doirasida O‘zbekiston Respublikasida Korrupsiyani qabul qilish indeksi 2023-yilda 33 ballni tashkil etib, korrupsiyaga qarshi kurashish va siyosiy hokimiyat legitimligini mustahkamlash bo‘yicha izchil ishlarni talab qilmoqda [3]. Ushbu mavzu, ayniqsa, O‘zbekiston kabi transformatsiya davrini boshidan kechirayotgan mamlakatlarda dolzarbdir. Jamiyatda siyosiy hokimiyatning legitimligi, uning samaradorligi, shuningdek, shaffoflik va hisobdorlik tamoyillariga rioya etilishi mamlakatning barqaror rivojlanishi, fuqarolarning ishonchini qozonish va ijtimoiy totuvlikni ta’minlash uchun nihoyatda muhimdir. Hal etilmagan muammolar orasida siyosiy qarorlar qabul qilish jarayonlarida fuqarolik jamiyati institutlarining ishtirokini oshirish, davlat boshqaruvi tizimida korrupsiyani minimallashtirish va hokimiyatning barcha bo‘g‘inlarida samaradorlikni oshirish masalalari turadi. Siyosiy hokimiyatning o‘ziga xos xususiyatlarini tushunish, uning zaif tomonlarini aniqlash va ularni bartaraf etish yo‘llarini izlash hozirgi globallashuv va raqamlashtirish davrida davlat boshqaruvi oldida turgan asosiy vazifalardan biridir. Siyosiy hokimiyat nazariyasi va amaliyoti xalqaro miqyosda ko‘plab taniqli olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, Maks Veber (1922) siyosiy hokimiyatni "majburlovchi legitim monopoliya" sifatida ta’riflab, uning uchta asosiy legitimlik turini (an’anaviy, karizmatik va ratsional-huquqiy) ishlab chiqqan [5]. Robert Dahl (1971) poliarxiya nazariyasini ilgari surib, demokratik boshqaruvda siyosiy hokimiyatning ...