KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda raqamli iqtisodiyotning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 8% ga yetdi [1], bu 2022-yilga nisbatan 1.5% o'sishni anglatadi. Dasturiy ta'minot bozorining umumiy hajmi esa 2023-yilda 500 million AQSh dollaridan oshib, har yili o'rtacha 20-25% ga o'sib bormoqda [2]. Global miqyosda esa, ma'lumotlar bazalarini boshqarish tizimlari (DBMS) bozorining hajmi 2023-yilda 70 milliard AQSh dollarini tashkil etib [3], 2028-yilga kelib 140 milliard AQSh dollariga yetishi prognoz qilinmoqda. Ayniqsa, o'rnatilgan (embedded) ma'lumotlar bazasi tizimlari, jumladan SQLite, mobil ilovalar, IoT qurilmalari va o'rta hajmli dasturiy yechimlar uchun muhim rol o'ynamoqda, ularning global bozordagi ulushi yiliga 10% dan yuqori sur'atda o'sib bormoqda [4]. Ushbu statistik ko'rsatkichlar dasturiy ta'minot ishlab chiqish sohasidagi dinamik o'sishni va ma'lumotlarni samarali boshqarishga bo'lgan yuqori talabni yaqqol ko'rsatadi. Bugungi kunda dasturiy ta'minotni ishlab chiqish jarayonida ma'lumotlarni lokal saqlash va ularga samarali ishlov berish dolzarb muammolardan biri bo'lib qolmoqda. An'anaviy server-mijoz arxitekturasidagi ma'lumotlar bazalari har doim ham kichik va o'rta hajmli loyihalar, shuningdek, cheklangan resurslarga ega qurilmalar (masalan, IoT) uchun mos kelavermaydi. Alohida serverni boshqarish, uning xavfsizligini ta'minlash va tarmoq orqali ma'lumot almashinuvida kechikishlar yuzaga kelishi mumkin. Shu sababli, alohida serverga ehtiyoj sezmaydigan, yengil, tezkor va ishonchli yechimlarga talab ortib bormoqda. Bunday sharoitda SQLite kabi embedded relatsion ma'lumotlar bazasi tizimlari ushbu muammolarni hal qilishda muhim o'rin tutadi. Ular dastur bilan birga ishlaydi, joyni tejaydi va ma'lumotlarga to'g'ridan-to'g'ri kirish imkonini beradi, bu esa dasturiy yechimlarning samaradorligi va tezkorligini oshiradi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon miqyosida ko'plab tadqiqotlar o'tkazilgan. D. Richard Hipp (2000) SQLite ni yaratib, uning asosiy arxitekturasi va serverga bog'liq bo'lmagan ishlash prinsipini ishlab chiqqan [5]. Bu esa yengil va mustaqil ma'lumotlar bazasiga bo'lgan ehtiyojni qondirgan. J. Gray (1998) va A. Reuter (1998) o'zlarining "Transaction Processing: Concepts and Techniques" nomli kitoblarida ACID tamoyi ...