KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda kimyo sanoati mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 18.5 trillion so'mni tashkil etib, so'nggi besh yilda o'rtacha yillik o'sish sur'ati 12.7% ni ko'rsatdi [1]. Ushbu o'sish farmatsevtika va oziq-ovqat sanoatlarida ham kuzatilib, farmatsevtika mahsulotlari eksporti 2022-yilda 75 million AQSh dollaridan oshdi [2], mahalliy mahsulot ulushi esa 2021-yilga nisbatan 8% ga oshib, 48% ga yetdi [3]. Bu sohalarda yuqori tozalikdagi moddalarni ajratib olish va konsentratsiyalash jarayonlari, xususan, ekstraksiya texnologiyalari muhim o'rin tutadi. Global miqyosda esa, suyuqlik-suyuqlik va suyuqlik-qattiq jism ekstraksiya qurilmalari bozori hajmi 2023-yilda qariyb 3.8 milliard AQSh dollariga baholangan bo'lib, 2030-yilga borib yillik o'rtacha 5.2% o'sish bilan 5.5 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [4]. Bu raqamlar yuqori samaradorlikka ega, zamonaviy ekstraksiya uskunalariga bo'lgan talabning global va mahalliy darajada oshib borayotganini yaqqol ko'rsatadi, bu esa ushbu texnologiyalarni hisoblash va loyihalashga bo'lgan ehtiyojni kuchaytiradi. Bugungi kunda sanoat miqyosida ishlatilayotgan ko'plab ekstraksiya qurilmalari eskirgan texnologiyalarga asoslangan bo'lib, ular energiya samaradorligi pastligi, modda chiqishi kamligi va yuqori ekologik xavfli erituvchilarni qo'llash kabi jiddiy muammolarni keltirib chiqarmoqda. Masalan, eski turdagi ekstraktorlarda mahsulot chiqishi o'rtacha 75-80% dan oshmasligi [5], energiya sarfi esa zamonaviy analoglarga nisbatan 20-30% yuqori bo'lishi mumkin [6]. Shu bois, ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish, atrof-muhitga ta'sirni minimallashtirish va resurslardan oqilona foydalanish dolzarb vazifadir. Ushbu kurs ishi doirasida suyuqlik-suyuqlik va suyuqlik-qattiq jism sistemalarida ekstraksiya jarayonlarini yuqori samaradorlik bilan amalga oshiruvchi, energiya tejamkor va ekologik jihatdan xavfsiz qurilmalarni hisoblash va loyihalash orqali mavjud muammolarga yechim taklif etish katta ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, qishloq xo'jaligi mahsulotlarini qayta ishlash va dori-darmon ishlab chiqarishda tabiiy xomashyodan faol moddalarni ajratib olish samaradorligini 10-15% ga oshirish [7] milliy iqtisodiyot uchun muhim iqtisodiy foyda keltiradi. Ekstraksiya jarayonlarining nazariy asoslari va qurilmalarini loyihalash bo'yicha ilmiy tadq ...