KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi "2022-2026 yillarga mo'ljallangan Yangi O'zbekistonning Taraqqiyot strategiyasi to'g'risida"gi PF-60-sonli Farmonida bozor iqtisodiyoti tamoyillarini yanada chuqurlashtirish, xususiy sektorni qo'llab-quvvatlash va aholi daromadlarini oshirish orqali iste'mol talabini rag'batlantirish muhim vazifalardan biri sifatida belgilangan [1]. Ushbu strategiya doirasida 2023-yilda aholining real pul daromadlari 10,5% ga oshgani, chakana savdo aylanmasi esa 8,7% ga o'sgani O'zbekiston iqtisodiyotida iste'mol talabining dinamik rivojlanayotganligidan dalolat beradi [2]. Global miqyosda iste'mol bozori hajmi 2023-yilda 70 trillion AQSH dollaridan oshib, har yili o'rtacha 5% atrofida o'sishi prognoz qilinmoqda [3]. Bu ko'rsatkichlar iqtisodiy rivojlanishda talabning hal qiluvchi rolini yaqqol ko'rsatadi. Talab nafaqat mahsulot va xizmatlarning sotilish hajmini belgilaydi, balki ishlab chiqarishni rag'batlantiradi, innovatsiyalarga turtki beradi va iqtisodiy o'sishning asosiy drayverlaridan biri bo'lib xizmat qiladi. Shu bois, talab tushunchasini chuqur o'rganish, unga ta'sir etuvchi omillarni aniqlash va bu omillarni samarali boshqarish har qanday milliy iqtisodiyot uchun muhim strategik ahamiyatga ega. Mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, hozirgi kunda jahon iqtisodiyotidagi beqarorliklar, jumladan, inflyatsiya bosimi, global ta'minot zanjirlaridagi uzilishlar va geosiyosiy vaziyatning murakkablashuvi sharoitida yanada ortmoqda. O'zbekiston iqtisodiyotida ham, oxirgi yillarda yalpi ichki mahsulot (YaIM) o'sish sur'atlari barqaror bo'lishiga qaramay, aholining xarid qobiliyatiga ta'sir etuvchi inflyatsiya darajasi saqlanib qolmoqda, 2023-yilda bu ko'rsatkich 9,9% ni tashkil etdi [4]. Bu holat, o'z navbatida, iste'molchilarning talab xulq-atvorini o'zgartirib, bozorlarda narx-navo barqarorligiga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Shuningdek, iste'mol madaniyatidagi o'zgarishlar, raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi va elektron tijoratning kengayishi ham talab shakllanishiga yangi omillar qo'shmoqda. Mavjud nazariy va amaliy tadqiqotlarda ushbu yangi sharoitlarda talabga ta'sir etuvchi omillarni kompleks ravishda tahlil qilish, ularning o'zaro bog'liqligini aniqlash va O'zbekiston sharoitida samarali mexanizmlarni ishlab chiqishda ayrim bo'shliqlar mavjud. Ayniqsa, talabning turli segmentlari (masalan ...