KURS ISHI

KIRISH Bugungi globallashuv va axborot asrida ta’lim tizimining asosiy vazifalaridan biri o‘quvchilarda axborot madaniyatini shakllantirish hisoblanadi. O‘zbekistonda 2023-yil holatiga ko‘ra, internet foydalanuvchilari soni 31 milliondan oshdi, bu umumiy aholining 87% dan ziyodini tashkil etadi [1]. Ushbu raqamli transformatsiya jarayonida o‘quvchilar nafaqat axborotga kirish, balki uni tanqidiy tahlil qilish, saralash va undan mas’uliyatli foydalanish ko‘nikmalariga ega bo‘lishi zarur. Dunyo bo‘ylab kiberxavfsizlik tahdidlari yil sayin ortib bormoqda, masalan, 2023-yilda kiberjinoyatchilik natijasida global iqtisodiyotga yetkazilgan zarar 8 trillion dollardan oshishi prognoz qilinmoqda [2]. Bu holat o‘quvchilarda kiberxavfsizlik, raqamli savodxonlik va media savodxonligini maktab davridan boshlab shakllantirishning naqadar muhimligini ko‘rsatadi. Tarbiya fanini o‘qitishda ushbu kompetensiyalarni integratsiya qilish, kelajak avlodni axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali va xavfsiz foydalanishga tayyorlashni ta’minlaydi, bu esa jamiyatning umumiy axborot madaniyati darajasini oshirishga xizmat qiladi. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda o‘ta dolzarbdir, chunki axborot oqimining jadal o‘sishi, dezinformatsiya va фейк хабарlarning keng tarqalishi sharoitida o‘quvchilarning axborotni tanqidiy baholash va to‘g‘ri qarorlar qabul qilish qobiliyati hayotiy ahamiyat kasb etmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi [3] doirasida aholining raqamli savodxonligini oshirish ustuvor yo‘nalishlardan biri sifatida belgilangan. Biroq, Tarbiya fanini o‘qitishda axborot madaniyatini shakllantirish bo‘yicha aniq mexanizmlar, amaliy qo‘llanmalar va integratsiyalashgan dasturlar yetarli darajada ishlab chiqilmagan. Mavjud o‘quv dasturlari asosan nazariy bilimlarni berishga qaratilgan bo‘lib, o‘quvchilarning axborotni amaliy qo‘llash, kiberxavfsizlik qoidalariga rioya qilish, media xabarlarini tahlil qilish kabi ko‘nikmalarini rivojlantirishda bo‘shliqlar mavjud. Bu esa o‘quvchilarning raqamli muhitdagi xavfsizligi, shaxsiy ma’lumotlar himoyasi va axborotni mas’uliyatli iste’mol qilish darajasida jiddiy muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Axborot madaniyati va ta’lim jarayonida uni shakllantirish masalalari bo‘yicha xalqaro miqyosda ko‘plab olimlar tadqiqotlar olib borgan. Masalan, P. Zurkowski (1974) "axborot sav ...