KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish boʻyicha qabul qilingan strategiyalar natijasida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) xizmatlari hajmi 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 23.8% ga oʻsib, 26.5 trillion soʻmga yetdi [1]. Bu oʻsish, jumladan, kompyuter grafikasi, muhandislik loyihalash (CAD) va ishlab chiqarish (CAM) tizimlariga boʻlgan talabning ortishi bilan bevosita bogʻliq. Geometrik modellash va vizualizatsiya usullari zamonaviy ishlab chiqarishda, ayniqsa yuqori aniqlik talab etiladigan sohalarda, masalan, aviatsiya, tibbiy asbob-uskunalar va avtomobilsozlikda muhim oʻrin egallaydi. Global miqyosda esa, raqamli loyihalash va simulyatsiya bozori hajmi 2024-yilda 10.5 milliard dollarga baholanib, 2029-yilga borib yillik oʻrtacha 8.7% oʻsish sur’ati bilan 15.9 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [2]. Bu koʻrsatkichlar geometrik almashtirishlarning nafaqat nazariy ahamiyatini, balki ularning amaliy qoʻllanilishi iqtisodiy oʻsishga qanday hissa qoʻshishini ham yaqqol koʻrsatadi. Ushbu mavzuning hozirgi sharoitdagi dolzarbligi, avvalo, raqamli transformatsiya jarayonlarining jadal sur’atlarda rivojlanishi bilan izohlanadi. An’anaviy geometrik modellashtirish usullari murakkab obyektlarni loyihalashda va animatsiya jarayonlarida cheklovlarga ega boʻlishi mumkin, bu esa ishlab chiqarish samaradorligini pasaytiradi. Xususan, Oʻzbekistonning sanoat korxonalarida mahsulotni dizayn qilishdan tortib to yakuniy ishlab chiqarishgacha boʻlgan jarayonlarda ilgʻor CAD/CAM tizimlaridan foydalanish darajasi hali ham xalqaro standartlardan orqada qolmoqda [3]. Bu esa zamonaviy geometrik almashtirish usullarini chuqur oʻrganish, ularni mahalliy sharoitga moslashtirish va amaliyotga joriy etish zaruriyatini keltirib chiqaradi. Ayniqsa, NURBS (Non-Uniform Rational B-Spline) kabi murakkab sirtlarni modellashtirish texnologiyalari Oʻzbekistondagi dizayn va muhandislik sohasida yetarlicha keng qoʻllanilmayapti, bu esa innovatsion mahsulotlar yaratish imkoniyatlarini cheklamoqda. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro miqyosda ancha yuqori boʻlib, bu borada koʻplab yetuk olimlar tomonidan muhim tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, J. Foley va A. Van Dam (1996) oʻzlarining fundamental ishlarida kompyuter grafikasi va geometrik almashtirishlarning nazariy asoslarini, jumladan, affin almashtirishlar va transformatsiya matritsalarining xususiya ...