KURS ISHI

KIRISH Global tibbiy diagnostika bozori 2023 yilda 550 milliard AQSh dollarini tashkil etib, 2030 yilga borib yillik o'rtacha 7.5% o'sish sur'ati bilan 900 milliard dollardan oshishi kutilmoqda [1]. O'zbekistonda esa sog'liqni saqlash sohasiga ajratilayotgan mablag'lar yil sayin ortib, 2024 yilda davlat byudjetining 17.5% ini tashkil etdi [2], bu esa ushbu sohada innovatsion texnologiyalarni joriy etishga katta e'tibor qaratilayotganidan dalolat beradi. Xususan, raqamli tibbiyot infratuzilmasini rivojlantirishga qaratilgan investitsiyalar so'nggi uch yilda 30% ga o'sdi [3], bu esa Sun'iy intellekt (AI) asosidagi diagnostika tizimlarini keng joriy etish uchun qulay sharoit yaratmoqda. Tibbiy diagnostika jarayonining murakkabligi va inson omili bilan bog'liq xatoliklarning yuqori ehtimoli ushbu sohada yangi, aniq va samarali yechimlarga bo'lgan talabni oshirmoqda. Bugungi kunda shifokorlar har kuni ko'plab ma'lumotlar bilan ishlashga majbur bo'lib, bu ularning ish yukini oshiradi va diagnostika jarayonini murakkablashtiradi. Misol uchun, noto'g'ri diagnostika O'zbekistonda umumiy kasalliklarning 10-15% ini tashkil etishi mumkin [4], bu esa bemorlarning sog'lig'i va davolanish natijalariga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Ushbu muammolarni bartaraf etishda qoidaviy ekspert tizimlari muhim rol o'ynashi mumkin, chunki ular tibbiyot mutaxassislarining bilim va tajribalarini tizimlashtirib, diagnostika jarayonini tezlashtiradi va aniqligini oshiradi. Hozirgi kunda mavjud diagnostika tizimlari ko'pincha ma'lum bir kasalliklarga ixtisoslashgan bo'lib, umumiy tibbiy amaliyotda keng qo'llaniladigan kompleks diagnostika uchun yetarli darajada moslashuvchanlik va to'liqlikni ta'minlamaydi. Jahon miqyosida tibbiy diagnostikada ekspert tizimlarini qo'llash bo'yicha keng ko'lamli tadqiqotlar olib borilgan. Edward Shortliffe (1976) va uning jamoasi MYCIN ekspert tizimini ishlab chiqish orqali bakterial infeksiyalarni diagnostika qilish va antibiotiklar tanlashda sezilarli muvaffaqiyatga erishdi, bu esa ekspert tizimlarining tibbiyotdagi ilk muvaffaqiyatli tatbiqlaridan biri bo'ldi [5]. Randall Davis (1979) ekspert tizimlarida bilimlarni ifodalash va xulosa chiqarish mexanizmlarini takomillashtirishga qaratilgan tadqiqotlari bilan tanilgan, uning ishlari ekspert tizimlarining tushunarliligini oshirishga yordam bergan [6]. Bruce Buchanan (1984) DENDRAL loyihasi doirasida ilmiy kas ...