KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda axborot texnologiyalari (AT) sohasiga investitsiyalar hajmi 2023-yilda 1,5 milliard dollardan oshdi, bu esa 2022-yilga nisbatan 25% ga o'sishni tashkil etdi [1]. Bunda yangi tizimlarni joriy etishga qaratilgan loyihalar umumiy investitsiyaning qariyb 40% ini tashkil qiladi. Xususan, davlat idoralarida "raqamli hukumat" loyihalari doirasida 300 dan ortiq yangi axborot tizimi va dasturiy ta’minot mahsulotlari ishga tushirildi [2]. Korxonalar va tashkilotlarda esa, O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi ma’lumotlariga ko'ra, biznes jarayonlarini avtomatlashtirishga qaratilgan dasturiy ta'minot yechimlariga bo'lgan talab yillik 18% o'sib bormoqda [3]. Biroq, ushbu tizimlarni muvaffaqiyatli joriy etish va ulardan samarali foydalanish bo'yicha aniq va tizimli yo'riqnomalarning yetishmasligi ularning to'liq salohiyatini ro'yobga chiqarishga to'sqinlik qilmoqda. Mazkur tizimlarni joriy etish va undan samarali foydalanish bo'yicha kompleks yo'riqnomaning yo'qligi natijasida loyihalarning 30% ga yaqini belgilangan muddatdan kechikmoqda yoki budjetdan oshiqcha xarajatlarga duch kelmoqda [4]. Shuningdek, foydalanuvchilarning tizimni o'zlashtira olmasligi, o'qitish jarayonlarining nomuvofiqligi va texnik yordamning samarasizligi tufayli yangi tizimlardan foydalanish darajasi past bo'lib qolmoqda. O'zR Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi hisobotlariga ko'ra, joriy qilingan tizimlarning taxminan 20-25% i dastlabki olti oy ichida foydalanuvchilar tomonidan to'liq o'zlashtirilmagani sababli past samaradorlikda ishlamoqda [5]. Bu holat, o'z navbatida, investitsiyalarning oqilona ishlatilmasligiga va kutilgan iqtisodiy foydaning kamayishiga olib keladi. Shu bois, tizimni joriy etish va foydalanish bo'yicha aniq, amaliyotga yo'naltirilgan yo'riqnoma ishlab chiqish bugungi kunda dolzarb vazifa hisoblanadi. Tizimlarni joriy etish va ulardan foydalanish masalasi jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Everett Rogers (1962) "Innovatsiyalarning tarqalishi" nazariyasi orqali yangi texnologiyalarning jamoat tomonidan qabul qilinishi va yoyilishi jarayonlarini tushuntirib bergan [6]. Fred Davis (1989) "Texnologiyani qabul qilish modeli" (TAM) orqali foydalanuvchilarning texnologiyadan foydalanish niyatiga ta'sir qiluvchi "idrok etilgan foydalilik" va "idrok etilgan foydalanish qulayligi ...