KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda, butun dunyoda shahar infratuzilmasining jadal rivojlanishi fonida, mavjud binolarni saqlash, modernizatsiya qilish va ularning ekspluatatsion xususiyatlarini yaxshilash dolzarb vazifaga aylanmoqda. Global miqyosda bino va inshootlarni rekonstruksiya qilish bozori hajmi 2023-yilda 1,5 trillion AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich yillik o‘rtacha 4,2% ga o‘sishi prognoz qilinmoqda [1]. O‘zbekistonda ham urbanizatsiya jarayonlarining tezlashishi natijasida [2] 2023-yilda qurilish ishlari hajmi 11,2% ga oshgan va 132 trillion so‘mdan ortiqni tashkil etgan [3]. Shu jumladan, mavjud binolarni rekonstruksiya qilishga bo'lgan ehtiyoj ayniqsa yuqori bo'lib, uning ulushi umumiy qurilish sektorining taxminan 25-30% ini tashkil etadi [4]. Toshkent shahrida, xususan, Olmazor tumanida aholi zichligi yuqori bo'lgan hududlarda joylashgan ko'p yillik binolar soni sezilarli darajada bo'lib, ularning bir qismi jismoniy va ma'naviy eskirganligi sababli texnik tekshirish va rekonstruksiya qilishni talab qiladi [5]. Bu esa energetika samaradorligi, xavfsizlik va estetik jihatdan yaxshilash imkoniyatlarini yaratadi. Mavjud binolarning xavfsizligini ta'minlash, ularning xizmat muddatini uzaytirish va energiya samaradorligini oshirish, zamonaviy arxitektura talablariga moslashtirish dolzarb muammolardan hisoblanadi. Toshkent shahrining Olmazor tumanidagi binolarning katta qismi o‘tgan asrning o‘rtalarida qurilgan bo‘lib, ular asosan seysmik xavfsizlik, issiqlik izolyatsiyasi va muhandislik tarmoqlari bo‘yicha zamonaviy standartlarga javob bermaydi [6]. Rekonstruksiya ishlari nafaqat binoning mustahkamligini oshirishga, balki uning energiya iste'molini kamaytirishga, foydalanish qulayligini ta'minlashga va estetik ko'rinishini yaxshilashga xizmat qiladi. Mavjud muammolar shuni ko'rsatadiki, binolarni texnik tekshirish va rekonstruksiya qilish loyihalarini samarali boshqarish, moliyaviy barqarorlikni ta'minlash va natijada shahar infratuzilmasini kompleks rivojlantirish uchun chuqur ilmiy asoslangan yondashuvlar zarur. Binolarni texnik tekshirish va rekonstruksiya qilish muammolari jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan. Masalan, P.J. Lourens (2019) o'z tadqiqotida binolarning strukturaviy buzilishlarini aniqlashda NDT (No-Destructive Testing) usullarining samaradorligini isbotlagan va bu usullarning rekonstruksiya loyihalaridagi ...