KURS ISHI

KIRISH Jahon tovar bozori hajmi 2023-yilda 28 trillion AQSh dollarini tashkil etgan bo'lib [1], bu so'nggi besh yilda o'rtacha 4.5% yillik o'sish sur'atini ko'rsatmoqda [2]. O'zbekistonning tashqi savdo aylanmasida tovarlar eksporti 2023-yilda 24.5 milliard AQSh dollariga yetgan [3], bu umumiy eksport hajmining qariyb 85% ini tashkil etadi [3]. Mamlakat yalpi ichki mahsulotining (YaIM) 35% dan ortig'i tovar ishlab chiqarish sohasiga to'g'ri keladi [4], bu esa ushbu sektorning milliy iqtisodiyotdagi hal qiluvchi o'rnini ko'rsatadi. So'nggi yillarda raqamli texnologiyalar va globalizatsiya ta'sirida tovar ishlab chiqarishning tabiati tubdan o'zgarib bormoqda, yangi ishlab chiqarish usullari, ta'minot zanjirlari va bozor mexanizmlari paydo bo'lmoqda. Bugungi kunda tovar ishlab chiqarishning vujudga kelishi va rivojlanishi sabablarini chuqur o'rganish, iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash va yangi global chaqiriqlarga javob berish uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Bu sohada hali ham hal etilmagan bir qator muammolar mavjud. Jumladan, global ta'minot zanjirlarining uzilishi xavfi, raqobatbardoshlikni oshirish, ishlab chiqarish samaradorligini doimiy ravishda yaxshilash va ekologik barqarorlikni ta'minlash dolzarb masalalardir. An'anaviy ishlab chiqarish modellaridan innovatsion va yuqori texnologiyali ishlab chiqarishga o'tish jarayonida yuzaga keladigan iqtisodiy va ijtimoiy o'zgarishlarni tushunish va ularni boshqarish mexanizmlarini ishlab chiqish zamonaviy iqtisodiyot nazariyasi oldida turgan asosiy vazifalardan biridir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy iqtisodiy adabiyotlarda keng yoritilgan. Adam Smith o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida mehnat taqsimotining tovar ishlab chiqarish va bozor munosabatlarining rivojlanishidagi asosiy rolini ko'rsatib bergan [5]. Karl Marks o'zining "Kapital" asarida tovarning ikki tomonlama tabiati – iste'mol qiymati va almashuv qiymatini chuqur tahlil qilib, tovar ishlab chiqarishning kapitalistik jamiyatdagi o'rnini asoslab bergan [6]. Alfred Marshall esa "Iqtisodiyot prinsiplari" kitobida talab va taklif qonuniyatlari orqali tovar narxlarining shakllanishini va bozor muvozanatini matematik tarzda modellashtirgan [7]. Jon Meynard Keyns o'zining "Ish bilan ta'minlash, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida makroiqtisodiy yondashuv orqali umumiy talabning ishl ...