KURS ISHI

KIRISH Jahon turizm bozori hajmi 2023-yilda 1,5 trillion AQSh dollarini tashkil etib, global yalpi ichki mahsulotning (YaIM) qariyb 10% ini tashkil etgan [1]. Butunjahon turizm tashkiloti (UNWTO) prognozlariga ko'ra, 2030-yilga borib xalqaro sayyohlar soni 1,8 milliardga yetishi kutilmoqda [2]. O'zbekistonning turizm sektoriga kelsak, O'zR Prezidentining 2024-yil 26-yanvardagi PF-22-sonli Farmonida keltirilishicha, 2023-yilda mamlakatga tashrif buyurgan xorijiy turistlar soni 6,6 million kishiga yetdi va bu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 26,7% o'sishni ko'rsatmoqda [3]. O'zR Turizm qo'mitasining 2024-yilgi hisobotiga ko'ra, turizm eksporti hajmi 2023-yilda 2,1 milliard AQSh dollaridan oshdi, bu esa milliy iqtisodiyotga sezilarli valyuta tushumlarini ta'minlaydi va iqtisodiy o'sishning muhim drayverlaridan biriga aylanmoqda [4]. Shuningdek, 2023-yilda turizm sohasida jami 263 mingdan ortiq yangi ish o'rinlari yaratildi [5]. Bu raqamlar turizmning nafaqat daromad keltiruvchi soha ekanligini, balki aholi bandligini ta'minlashda ham muhim rol o'ynashini yaqqol ko'rsatadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida ro'y berayotgan shiddatli o'zgarishlar va pandemiya sababli yuzaga kelgan murakkabliklar, turizm sohasining barqaror rivojlanishini ta'minlash zaruratini yanada kuchaytirdi. O'zbekistonda turizm salohiyati ulkan bo'lishiga qaramay, bu sohaning milliy iqtisodiyotdagi o'rni to'liq o'rganilmagan va turizmning multiplikativ ta'sirini yanada oshirish, barqaror turizm konsepsiyalarini joriy etish, raqamli texnologiyalardan samarali foydalanish hamda infratuzilmani yanada rivojlantirish borasida bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, hududlararo turizm infratuzilmasining notekis rivojlanishi, kadrlar malakasini oshirish zarurati, sayyohlik mahsulotlarini diversifikatsiya qilish imkoniyatlari, hamda turizm loyihalarining risk tahlili va moliyaviy asoslash mexanizmlarini takomillashtirish masalalari dolzarb hisoblanadi. Ushbu kurs ishi aynan shu bo'shliqlarni to'ldirishga va O'zbekiston turizmining milliy iqtisodiyotdagi o'rnini har tomonlama tahlil qilishga qaratilgan. Turizmning milliy iqtisodiyotdagi o'rni va uning rivojlanish omillari jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, J. Ritchie va J. Crouch (2003) o'z tadqiqotlarida turizm raqobatbardoshligi indeksini ishlab chiqib, uni mamlakatlarning turizm salohiyatini bahola ...