KURS ISHI

KIRISH Jahon turizm bozori hajmi 2023-yilda 1,7 trillion dollarni tashkil etib, global YaIMning taxminan 10% ini tashkil etgan va 330 milliondan ortiq insonni ish bilan taʼminlagan [1]. Jahon sayyohlik tashkiloti (UNWTO) maʼlumotlariga koʻra, 2019-yilda global miqyosda 1,5 milliard xalqaro sayyohlik safarlari amalga oshirilgan boʻlsa, 2023-yilda bu koʻrsatkich pandemiyadan keyingi tiklanish fonida 1,3 milliardga yetdi [2]. Oʻzbekistonda esa turizm sohasi soʻnggi yillarda jadal rivojlanib, 2023-yilda xorijiy turistlar soni 6,6 million kishiga yetdi, bu 2017-yildagi koʻrsatkichdan qariyb 3 barobar koʻpdir [3]. Oʻzbekistonning turizm sektoridan tushgan eksport daromadi 2023-yilda 2,5 milliard dollardan oshdi, bu mamlakatning umumiy eksport hajmining qariyb 10 foizini tashkil etadi [4]. Turizm sohasi YaIMga qoʻshgan hissasi 2023-yilda 3,5% dan oshdi, hukumatning 2030-yilgacha bu koʻrsatkichni 7% ga yetkazish strategik maqsadi mavjud [5]. Ushbu raqamlar turizmning nafaqat Oʻzbekiston, balki butun dunyo iqtisodiyoti uchun ulkan ahamiyatga ega ekanligini yaqqol koʻrsatadi. Bugungi kunda turizm sohasi global iqtisodiy oʻsishning asosiy drayverlaridan biri boʻlib, aholi bandligini taʼminlash, valyuta tushumlarini oshirish va hududlarning barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi. Biroq, Oʻzbekiston misolida turizmning milliy iqtisodiyotdagi oʻrnini chuqur tahlil qilish, uning iqtisodiy samaradorligini baholash va rivojlantirishning dolzarb muammolari hanuzgacha toʻliq hal etilmagan. Xususan, soha rivojlanishiga taʼsir etuvchi risklarni moliyaviy asoslash, investitsion jozibadorlikni oshirish, infratuzilma yetishmovchiligi, malakali kadrlar taqchilligi va barqaror turizm tamoyillarini joriy etish masalalari chuqur tadqiqotlarni talab etadi. Shuningdek, turizmning multiplikator effektini aniq miqdoriy baholash va uni milliy iqtisodiyotning boshqa tarmoqlari bilan integratsiyasini kuchaytirish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish zarurati mavjud. Turizmning iqtisodiy ahamiyatini oʻrganishga bagʻishlangan xalqaro tadqiqotlar koʻplab olimlar tomonidan olib borilgan. Maykl Porter (Michael Porter) oʻzining "Raqobat strategiyasi" asarida turizm sohasidagi raqobat afzalliklarini yaratish mexanizmlarini tahlil qilib, uning milliy iqtisodiyotdagi oʻrnini oshirish uchun strategik yondashuvlarni taklif etgan [6]. Jorj Stigler (George Stigler) oʻz ishlarida turizm xizmatlari b ...