KURS ISHI

KIRISH Jahon bozorida bolalar o‘yin maydonchalari sanoati hajmi 2023-yilda 45 milliard dollarni tashkil etib, 2030-yilga borib 70 milliard dollarga yetishi kutilmoqda, bu esa yillik oʻrtacha 6.5% oʻsishni koʻrsatadi [1]. Oʻzbekistonda esa bolalar uchun moʻljallangan xizmatlar va mahsulotlar bozori yiliga oʻrtacha 12% ga kengayib bormoqda, bu demografik oʻsish va aholining yosh tarkibi bilan bogʻliqdir [2]. Xususan, Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi ma’lumotlariga koʻra, maktabgacha ta’lim muassasalarida tarbiyalanayotgan bolalar soni soʻnggi besh yilda 25% ga oshgan boʻlib, bu bolalar uchun sifatli va rivojlantiruvchi muhitga boʻlgan ehtiyojni keskin oshirmoqda [3]. Ayniqsa, shaharlashish jarayonining jadallashuvi va raqamli texnologiyalarning bolalar hayotiga chuqur kirib borishi fonida tabiat bilan bevosita muloqotga kirishish imkoniyatini beruvchi yer maydonchalarini yaratish masalasi yanada dolzarblik kasb etmoqda [4]. Bugungi kunda zamonaviy jamiyatda bolalarning jismoniy faolligining pasayishi, kognitiv rivojlanishdagi ayrim cheklovlar va tabiatdan uzoqlashish tendensiyasi jiddiy muammolardan biri hisoblanadi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, tabiat bilan muntazam aloqada boʻlgan bolalarda stress darajasi 30% ga kamayadi, diqqatni jamlash qobiliyati 20% ga yaxshilanadi va ijodiy fikrlash koʻrsatkichlari sezilarli darajada ortadi [5]. Biroq, mavjud oʻyin maydonchalarining aksariyati anʼanaviy va standartlashtirilgan boʻlib, tabiat elementlarini oʻz ichiga olmaydi yoki ularni yetarli darajada rivojlantirmaydi. Bu esa turli yosh guruhlaridagi bolalarning oʻziga xos ehtiyojlari va rivojlanish bosqichlarini toʻliq qondira olmaydi. Ushbu kurs ishi aynan shu boʻshliqni toʻldirishga qaratilgan boʻlib, bolalarning yosh xususiyatlarini hisobga olgan holda, tabiatga asoslangan innovatsion yer maydonchalarini tashkil etish texnologiyasini chuqur oʻrganish va amaliy takliflarni ishlab chiqish orqali yuqorida sanab oʻtilgan muammolarni hal etishga hissa qoʻshishni maqsad qilgan. Mavzuning oʻrganilganlik darajasiga nazar tashlaydigan boʻlsak, bolalar rivojlanishi va tabiat bilan oʻzaro aloqasi boʻyicha koʻplab xorijiy olimlar tomonidan fundamental tadqiqotlar olib borilgan. Richard Louv (2005) oʻzining "Last Child in the Woods" asarida bolalarda "tabiat tanqisligi buzilishi" (nature deficit disorder) tushunchasini kashf etgan va tabia ...